Medicijnen die niet winstgevend zijn, delven vaker het onderspit

Beeld ANP

De stokkende financiering van veelbelovend onderzoek naar immuuntherapie legt volgens deskundigen een terugkerend dilemma bloot in geneesmiddelenonderzoek.

Je zou verwachten – als leek – dat voor een veelbelovende en goedkopere therapie voor kanker stapels biljetten klaarliggen om het nodige vervolgonderzoek te doen, zeker in tijden van stijgende zorgkosten. Maar zo simpel ligt dat niet. In ieder geval niet voor een behandeling met immuuntherapie, bleek zaterdag in Trouw.

Oncologen van het Antoni van Leeuwenhoek in Amsterdam ontdekten dat als je immuuntherapie niet na de operatie waarbij een tumor wordt verwijderd, inzet, maar ervoor, de overlevingskansen beter lijken. En de kosten geringer. Sterker nog, met deze aanpak zou 7 à 9 miljoen per jaar kunnen worden bespaard.

Maar dan moeten deze bevindingen nog wel bevestigd worden in een zogeheten fase-III-studie met een grotere patiëntengroep. Zo’n onderzoek kost veel geld en daar is het farmaceutisch bedrijf dat tot nu toe heeft bijgedragen na deze resultaten minder enthousiast over. Dat komt omdat er voor hen geen voordeel te behalen valt, aldus de onderzoekers.

Dilemma

De farmaceut zelf, Bristol-Myers Squibb, wilde daar na herhaalde verzoeken van Trouw niet reageren. “Dit zijn altijd heel ingewikkelde trajecten”, zegt een woordvoerder Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen, die farmaceuten representeert die zich bezighouden met de ontwikkeling van vernieuwende geneesmiddelen. Het lijkt haar onwaarschijnlijk dat angst voor omzetdelving de reden is. “Dat speelt normaliter in deze fase van het onderzoek niet mee.”

Arts Henk Jan Out, die zelf al 25 jaar voor farmaceuten werkt, denkt daar anders over. “Ik kan in z’n algemeenheid wel zeggen, dat als een onderzoek naar de werking van een medicijn 100 miljoen kost, en de verwachting is dat het daarna verliesgevend wordt, farmaceuten niet geïnteresseerd zijn. Dat is een dilemma wat vaker terugkomt en waar de politiek naar zou moeten kijken. Je kunt een farmaceutisch bedrijf niet verplichten om een verliesgevende investering te doen.”

Inderdaad, zegt arts-epidemioloog Dick Bijl, bekend criticaster van de farmacie en pillenindustrie. “Maar dan wil ik ook duidelijk hebben dat farmaceutische bedrijven zich dus niet inzetten voor het belang van de patiënt. Omdat dit soort zaken vaker voorkomt, vind ik dat de overheid een instituut zou moeten oprichten waarin onderzoekers de effectiviteit van veelbelovende medicijnen kunnen onderzoeken.”

Dat farmaceuten geen onderzoek naar medicijnen financieren waarbij de winstkans klein is, speelt ook bij antibiotica, aldus Out. “We hebben behoefte aan nieuwe antibiotica, omdat sommige mensen er resistent voor worden. Maar dat onderzoek kost meer dan het oplevert. Farmaceutische bedrijven willen niet investeren in medicijnen die na anderhalf jaar weer weggegooid worden.”

Vrij spel

Dit is precies wat arts-epidemoloog Bijl hekelt als het gaat om de medicijnenindustrie. “Het nationaal belang zou voorop moeten staan, dit soort voorbeelden laat zien dat dat wringt als de markt vrij spel heeft. De farmaceutische industrie zal niet toestaan dat haar winst afneemt, en zij hebben het patent voor het medicijn.”

In het geval van de onderzochte immuuntherapie gaat het om een combinatie van de zogeheten checkpointremmers die voor, in plaats van na een operatie worden ingezet. Bijl: “Als dat echt beter werkt, ben je als industrie heel dom als je dat tegenwerkt. Ik verwacht dat ze toch zullen meewerken en hun farmaceutische trukendoos opendoen. Ze zullen een ijzersterke lobby starten waardoor de prijs van het middel wordt opgevoerd. Dat wordt dit een klassiek voor beeld van hoe het niet moet.”

Lees ook: 

Er is reden voor optimisme over immuuntherapie tegen kanker

Oncologen krijgen steeds meer zicht op hoe zij afweercellen zo kunnen instrueren dat die tumoren te lijf gaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden