Mediation in strafzaken werkt

"De rechter hoeft er lang niet altijd meer aan te pas te komen."Beeld anp

Zet de dader en een slachtoffer van een misdrijf bij elkaar aan tafel en in de meeste gevallen komen ze er samen wel uit. Bemiddelen tussen dader en slachtoffer blijkt zeer effectief. De rechter hoeft er lang niet altijd meer aan te pas te komen.

Dat is de uitkomst van onderzoek naar bijna 1500 bemiddelingen in strafzaken in Maastricht. Het Openbaar Ministerie daar is het enige in Nederland dat - al sinds 1999 - aan mediation in strafzaken doet. Bijna zeventig procent van alle bemiddelingen liep succesvol af, blijkt nu. Reden voor de onderzoekers van de Universiteit Maastricht om te pleiten voor een veel bredere inzet van mediation in strafzaken. De onderzoeksresultaten worden overmorgen gepubliceerd in het Nederlands Juristenblad.

In Maastricht beslist het Openbaar Ministerie of een zaak geschikt is voor bemiddeling. Als zowel het slachtoffer als de dader (of verdachte) bereid zijn om mee te doen, wordt een gesprek georganiseerd onder leiding van een bemiddelaar. Het doel van de bemiddeling is dat dader en slachtoffer een overeenkomst sluiten waarin afspraken worden gemaakt over het herstel van de aangerichte schade.

Dat kan op allerlei manieren. De partijen kunnen afspreken dat de aangerichte schade - graffiti, bijvoorbeeld, of een vernield hek - door de dader wordt gerepareerd. Maar het kan ook creatiever. "Een mooi voorbeeld is de automobilist die een lid van een wielervereniging aanreed en bij wijze van herstel een fotoreportage voor de website van die vereniging maakte", schrijven de onderzoekers, strafjurist Jacques Claessen en rechtspsychologe Gwenny Zeles. Dader en slachtoffer kunnen ook afspreken dat de dader geld overmaakt naar Slachtofferhulp Nederland of dat hij een training agressiebeheersing volgt bijvoorbeeld, of zich laat behandelen voor zijn alcohol- of drugsverslaving.

In Maastricht geldt dat, als een bemiddelingsgesprek tot een overeenkomst leidt, strafrechtelijke vervolging achterwege blijft. De zaak wordt dan, onder voorwaarden, geseponeerd.

Ook succes in aanrandingszaken
Niet alle strafzaken komen in aanmerking voor mediation, schrijven de onderzoekers. Het zijn vooral de 'lichtere' misdrijven die zich goed lenen voor bemiddeling. Of dader en slachtoffer elkaar kennen, maakt ook erg uit voor de vraag of een zaak voor mediation wordt geselecteerd: "Immers, men moet weer met elkaar verder, tenzij men uit elkaar gaat, verhuist of een andere baan neemt."

In de meerderheid van de Maastrichtse bemiddelingszaken ging het om mishandeling. Maar ook bedreiging, vernieling, diefstal en openlijke geweldpleging blijken geschikt voor mediation. Soms komen ook zwaardere delicten in aanmerking, zij het in veel mindere mate. In Maastricht werd in negen gevallen van poging tot doodslag een mediationtraject gestart. Vier van die bemiddelingen verliepen succesvol, vijf mislukten. In zeven van de tien aanrandingszaken waarin werd bemiddeld, liep die bemiddeling succesvol af.

Omdat de dader in het gesprek met zijn slachtoffer wordt geconfronteerd met de gevolgen van zijn gedrag, kan mediation ook bijdragen aan het terugdringen van recidive, schrijven Claessen en Zeles. "Daardoor ziet hij (de dader) in dat hij verkeerd heeft gehandeld en dat het in de toekomst anders moet, eventueel met behulp van trainingen of therapie. Het gesprek kan tot gevoelens van schuld en schaamte leiden, evenals tot uitingen van spijt en berouw. Voor het slachtoffer kan bemiddeling derhalve tot meer leiden dan tot schadevergoeding. Hij kan tevens zijn verhaal kwijt, hij kan de dader vragen stellen, hem van aangezicht tot aangezicht duidelijk maken wat diens misdaad met hem heeft gedaan."

1500 zaken in tien jaar
Mediation wordt in Nederland al heel lang toegepast in bijvoorbeeld het burgerlijke en administratieve recht. Maar in het strafrecht komt het nog nauwelijks voor. Maastricht was jarenlang de enige plek waar mediation ook in strafzaken wordt gebruikt. Maar ook daar gaat het niet om grote aantallen: bijna 1500 zaken van 2000 tot 2010. Een paar jaar terug experimenteerde ook de rechtbank van Amsterdam met mediation. En binnenkort starten nog eens vijf andere rechtbanken met soortgelijke proeven.

In ons omringende landen wordt bemiddeling in strafzaken al veel meer toegepast.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden