Mediastilte is soms de beste strategie

Plotseling dook hij weer op in een video, Sjaak Rijke, voor zover bekend de enige Nederlandse gijzelaar in radicaal-islamitische handen. Al drie jaar wordt hij ergens in het onherbergzame noorden van Mali vastgehouden, samen met enkele andere gijzelaars. De video waarin hij een wanhopig beroep deed op de Nederlandse regering om te onderhandelen met zijn ontvoerders, werd maandag door alle omroepen uitgezonden. Trouw schreef er in de dinsdagkrant een stukje over, net als alle kranten trouwens.

Opvallend naar mijn beleving was dat niemand op de redactie de vraag stelde of het wel in het belang van Sjaak Rijke was dat de Nederlandse media aandacht besteedden aan zijn zaak. Onze brievenschrijvers reageerden ook niet. Natuurlijk was dit levensteken nieuws en uiteraard willen media aandacht schenken aan deze afschuwelijke ontvoering, zeker gezien de onthoofdingen van gijzelaars door IS-aanhangers in Syrië en Irak. Maar of daarmee de belangen zijn gediend van de diverse gijzelaars in Mali is de vraag.

De Nederlandse regering houdt zich muisstil, net als zijn familie. De gevolgde strategie is zwijgen naar buiten en proberen te onderhandelen achter de schermen. Want publiciteit leidt in de regel tot extreme eisen door de ontvoerders, zoals grote bedragen aan losgeld en het vrijlaten van gevangenen. In beide gevallen voelen regeringen zich gedwongen nee te zeggen.

Vrij recent heb ik het boek 'A rope and a prayer' gelezen, geschreven door journalist David Rohde en zijn vrouw Kristen Mulvihill. Rohde is geen onbekende in Nederland, omdat hij als journalist van The New York Times in 1995 als eerste de massagraven bij Srebrenica onthulde. Hij werd toen gevangengenomen door Servische militairen en pas later onder druk van de Amerikaanse regering vrijgelaten. Eind 2008 werd hij in Afghanistan ontvoerd door de Taliban en acht maanden vastgehouden. In overleg met de regering in Washington gaven Amerikaanse media geen ruchtbaarheid aan zijn ontvoering. Video's, die er wel waren, werden niet gepubliceerd. De vrees van zijn familie was dat Rohde een politieke speelbal zou worden tussen de Amerikaanse regering en de Taliban, zonder mogelijkheden tot onderhandelen. Gelukkig kwam het niet zo ver. Rohde ontsnapte, samen met zijn vertaler.

In eigen land werd bij de ontvoering van Arjan Erkel in 2002, destijds werkzaam voor de Zwitserse tak van Artsen zonder Grenzen in Dagestan, een vergelijkbare strategie gehanteerd. De familie van Erkel vroeg om stilte, de Nederlandse regering onderhandelde achter de schermen. In april 2004 werd Erkel vrijgelaten na betaling van een losgeld van 1 miljoen dollar.

Frankrijk houdt er een geheel andere strategie op na. Media voeren luidruchtig campagne voor ontvoerde landgenoten, bijvoorbeeld in het geval van Serge Lazarevic die in 2011 op zakenreis in Mali werd ontvoerd door lokale radicale moslims. Wekelijks wordt zijn portret getoond aan het slot van tv-journaals. Zijn dochter treedt regelmatig op in de publiciteit. Trouw-correspondent in Parijs, Kleis Jager, citeerde april dit jaar Alain Chouet. De ex-chef van de Franse inlichtingendienst DGSE gaf aan dat deze strategie onverstandig is. Publiciteit maakt de ontvoerders machtiger en de bedragen aan losgeld hoger. Verhalen doen de ronde dat Frankrijk forse bedragen heeft betaald aan ontvoerders. Dit leidt weer tot nieuwe ontvoeringen, zo wordt gevreesd.

In de regel lijkt publicitaire terughoudendheid bij ontvoeringen verstandig, dus ook bij Sjaak Rijke. Dit geldt uiteraard niet als er met de ontvoerders niets valt te beginnen, zoals met de barbaren van IS. Dan kunnen we alleen ons belangrijkste wapen inzetten: publiciteit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden