Mediamagnaat in Rusland

Vrolijk bladen maken te midden van corruptie en afbrokkelende democratie

Russen zijn nogal bijgelovig. Een bloemetje cadeau doen? Zorg voor een oneven aantal in het boeket, anders wens je de ontvanger de dood toe. Binnenshuis een deuntje fluiten? Niet doen, daarmee vliegt al het geluk onmiddellijk het raam uit.

Het waren de eerste lessen die het journalistenkoppel Derk Sauer en Ellen Verbeek leerde nadat het stel in het voorjaar van 1990 naar Moskou was verhuisd. In Nederland hadden de twee het goed voor elkaar - Sauer als hoofdredacteur van Nieuwe Revu, Verbeek als journalist voor Haagse Post. Te goed, volgens Sauer. Hij was toe aan iets nieuws en toen hij werd gevraagd om een glossy te beginnen in het nieuwe Rusland, het Rusland van glasnost en perestrojka, hoefde hij dan ook niet lang na te denken. Het was de eerste stap op weg naar een succesvol uitgeversconcern.

Niets deed destijds vermoeden dat Sauer nog eens aan het hoofd zou staan van een mediabedrijf dat vele miljoenen waard is. Het was pionieren, die eerste tijd in de Russische hoofdstad, zowel zakelijk als privé. Er was geen papier om het tijdschrift te drukken, het appartement dat de Sauers betrokken werd gedeeld met een familie kakkerlakken, en de Russische journalisten met wie het magazine werd opgezet, waren uitsluitend geïnteresseerd in snel geld verdienen.

In 'Moscow Times. Het Russische avontuur van Derk Sauer en Ellen Verbeek' heeft Dido Michielsen de belevenissen van het echtpaar Sauer en hun drie zoons beschreven. Soepel rijgt ze gebeurtenissen en anekdotes aaneen. Haar boek is niet alleen een biografie van het gezin, maar ook een portret van hun zakenimperium Independent Media (IM). Én het geeft een rijk beeld van de politieke, sociale en economische veranderingen die zich in Rusland voltrokken.

Of het nu de roebelcrisis was die in 1998 het land lamlegde of een psychopaat die één van de IM-medewerkers neerschoot en dreigde het daar niet bij te zullen laten, de Sauers overleefden de ene na de andere crisis, hoewel het Verbeek beduidend meer moeite kostte om het hoofd koel te houden dan haar man, die voor niemand terugdeinst. Van communist, Ira-sympathisant en medewerker in een kauwgomfabriek ontwikkelde hij zich tot journalist, uitgever en succesvol zakenman, die de Russische maffia op een afstand wist te houden.

Naast kwaliteitskranten als The Moscow Times ging IM magazines uitgeven als Marie Claire, Playboy en Men's Health. Sauer investeerde in de meeste bladen zo'n 150.000 dollar en had dat bedrag vaak al na twee nummers terugverdiend. Grootste kassucces was Cosmopolitan. Als hoofdredacteur kwam Verbeek in de top tien van invloedrijke Russische vrouwen.

Michielsen noemt de hoofdpersonen in haar boek bij hun voornaam. Sauer is Derk, Verbeek is Ellen. Dat neemt afstand weg, maar is geen gelukkige keuze: Derk is niet je buurman of een kennis. Eerder schreef de auteur boeken over haar adoptiekinderen, waarvan één met haar man Auke Kok. Daarnaast werkt ze voor zowel dagbladen als glossy's en kent daardoor de wereld van kranten en tijdschriften van binnenuit. Daarmee lijkt ze de geschikte auteur voor 'Moscow Times', maar is ze wel kritisch genoeg geweest?

Af en toe is er een begin van een kritische noot, maar vervolgens pakt de schrijfster onvoldoende door. Omkoping was bij IM niet aan de orde, zo lezen we een paar keer, maar een beetje smeren was noodzakelijk. Waar smeren overgaat in omkopen, blijft vaag. Ook gaat Michielsen niet in op de vraag hoe het kan dat Sauer in 2001 zijn medewerkers geruststelde door hen te berichten dat IM niet te koop was en nooit te koop zou zijn, terwijl hij het bedrijf drie jaar later voor 142 miljoen euro aan het Finse Sanoma verkocht. En terwijl de media meer en meer door Poetin worden gecontroleerd, laat de Russische president IM ongemoeid. Altijd handig: als Westerse delegaties de persvrijheid ter sprake brengen, hoeft hij maar op The Moscow Times te wijzen.

Hoe dat voelt voor Sauer, daar willen we meer van weten. Ergens zegt de mediatycoon wel dat het hedendaagse Rusland hem veel aan het Duitsland van de jaren dertig doet denken. Maar te midden van de corruptie en afbrokkelende democratie blijven hij en zijn vrouw optimistisch. Die paradox had Michielsen meer kunnen uitwerken. 'Moscow Times' staat boordevol interessante verhalen, maar juist waar het echt spannend wordt blijft te veel onopgehelderd.

Dido Michielsen: Moscow Times. Het Russische avontuur van Derk Sauer en Ellen Verbeek. Nieuw Amsterdam, Amsterdam; 399 blz. euro 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden