Mediacode is geen wettelijk voorschrift

Of een foto van Máxima wel of niet in de krant mag, bepaalt de rechter. Niet de RVD met zijn mediacode.

‘To be snapshotted is the risk of the highway’. In het midden van de vorige eeuw was het leven overzichtelijk. Wie geen zin had om te worden gefotografeerd kon zich daar nog wel aan onttrekken want het gedoe met telelenzen en statieven kon nauwelijks onopgemerkt blijven. Zo kon de Engelse rechtspraak vrij laconiek vaststellen dat dat er nu eenmaal bij hoorde: wie zich op de openbare weg begeeft heeft daarmee in wezen te accepteren, dat er gefotografeerd wordt en daarna gepubliceerd.

De techniek is sindsdien in rap tempo ontwikkeld. Datzelfde geldt voor de rechtspraak. Papoea’s konden wel denken dat, door het maken van een foto, hun persoonlijkheid van ze werd afgenomen maar de verlichte Europeaan van 1950 moest beter weten. Ook daarin is een kentering gekomen.

In de jaren tachtig moest de Hoge Raad zich nog in bochten wringen om tot de conclusie te komen dat een foto van een hand in hand lopend paartje in het Amsterdamse Vondelpark, gepubliceerd in Nieuwe Revu, misschien wel een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer opleverde. Onder invloed van het Europese Hof voor de rechten van de mens is het besef gegroeid dat iedereen er aanspraak op kan maken zich onbevangen te bewegen, niet alleen in zijn eigen huis maar ook op straat, en dat alleen al de gedachte om zomaar te worden gefotografeerd afbreuk doet aan die onbevangenheid en daarmee aan een ongestoord bestaan.

Het is een grondrecht van ieder mens gebleken om zonder belemmeringen, ongestoord, een sociaal leven te ontwikkelen waarin het mogelijk is om over straat te lopen, boodschappen te doen, zich te ontspannen, zonder vrees dat die bezigheden in een krant worden uitvergroot.

Zo bezien spreekt het vanzelf dat ook Bekende Nederlanders zich ertegen kunnen verzetten dat zij al dan niet ongemerkt door fotografen worden gevolgd en hun dagelijkse bezigheden in de krant of op televisie worden vereeuwigd. Ook deze categorie heeft een persoonlijk leven dat dwingt om de straat op te gaan, boodschappen te doen of een begrafenis bij te wonen. Op het eerste gezicht is er geen aanleiding deze categorie uit te sluiten van het recht om onbevangen aan het sociale verkeer deel te nemen, zonder vrees dat een fotograaf vastlegt of je haar goed zit.

Datzelfde Europese Hof heeft er echter richting aan gegeven dat er ook een ander grondrecht wordt erkend, dat van de vrijheid van meningsuiting. In een nette democratie moet er onbelemmerd informatie kunnen worden verzameld en doorgegeven, en dat kan wel eens botsen op de op zichzelf legitieme wens van een individu om niet door fotografen te worden achtervolgd.

Dankzij prinses Caroline van Monaco, in een Duits tijdschrift afgebeeld terwijl zij op een strand in de zon ligt, is er een verduidelijking gekomen over het lot van die botsing: die inbreuk op de persoonlijke levenssfeer is niet aanvaardbaar, als met het maken en publiceren van de foto’s niet evident een maatschappelijk belang aan de orde wordt gesteld maar louter de nieuwsgierigheid van het publiek wordt gediend.

De formule is fraai maar voor concrete gevallen helpt zij niet geweldig. We hebben nu een foto van prinses Máxima aan het skiën. Begrijpelijk dat zij – lees: de RVD – daar een kort geding over wil voeren want ook zij mag in alle onbevangenheid iets leuks doen, zelfs in het openbaar. Maar een behendige krant zet er een kritisch onderschrift bij, iets over het milieu of kosten van het Koningshuis, en een rechter moet van goeden huize komen om dan te bepalen dat er geen algemeen belang wordt gediend met de publicatie.

De mediacode, waarover de afgelopen dagen veel te doen is geweest, heeft er eigenlijk niets mee te maken. Dat is een in 2005 door de RVD gepubliceerde beleidsregel en geen (semi-) wettelijk voorschrift. Wie ongedwongen kiekjes van leden van de koninklijke familie wil maken mag verschijnen op de daarvoor georganiseerde bijeenkomsten en wie het in zijn hoofd haalt daarbuiten foto’s te maken is dan niet meer welkom, dat is de kern van die mediacode.

De Amsterdamse rechtbank heeft recent (in 2006 en 2008) in zaken van de kroonprinselijke familie tegen Privé en Party uitgemaakt dat vakantiekiekjes niets met het algemeen belang van doen hebben. Publicatie van die foto’s betekende een schadevergoeding van 3000 euro per geval, niet omdat de mediacode was geschonden maar omdat de inbreuk op de privacy niet gerechtvaardigd werd gevonden.

Maar het is niet juist daaruit af te leiden dat die mediacode geen inperking van de vrijheid van meningsuiting inhoudt, omdat er nu eenmaal alle gelegenheid bestaat om opnamen te maken bij de door de RVD georganiseerde uitstapjes, zoals RVD-directeur Breedveld schreef in Trouw van gisteren. Er zullen heel wat Trouw-lezers zijn die dagelijks of wekelijks foto’s van prinses Amalia willen zien en dan liefst telkens andere, en hun informatiebehoefte wordt wel degelijk door de RVD beknot. Of dat erg is, is een andere vraag, nu de mediacode in ieder geval de mogelijkheid schept om zo af en toe wat te laten zien, zonder overlast voor de betrokkenen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden