Opinie

Media nemen geen verantwoordelijkheid

Pownews-verslaggever Rutger Castricum (midden) interviewt in 2011 het PVV-Kamerlid Lilian Helder na afloop van het vragenuurtje. Beeld ANP
Pownews-verslaggever Rutger Castricum (midden) interviewt in 2011 het PVV-Kamerlid Lilian Helder na afloop van het vragenuurtje.Beeld ANP

Een groepje jongens schopt een grensrechter dood, waarna de discussie losbarst. Is het een Marokkanenprobleem of een voetbalprobleem? Al snel wordt de discussie geabstraheerd naar een 'maatschappelijk probleem', zodat duidelijk is dat het een collectieve verantwoordelijkheid is. Individuen zijn niet aansprakelijk. De oplossing moet van een ander komen. Niet van onszelf.

Ook de media stellen zich in deze discussies op als waarnemer, in plaats van als deel van het probleem.

Wat in Almere op dat voetbalveld gebeurde, heeft te maken met de 'grenzeloze' samenleving, waarin alles mag en geëxalteerd gedrag nauwelijks wordt gecorrigeerd en zelfs aangemoedigd. Niet alleen op het voetbalveld, maar ook in de media.

Pownews
De televisie is de vrijplaats van thrillseeking amusement. Omroepen en kranten faciliteren internetfora vol onzinnige meningen. Tv-programma 'Pownews' laat kinderen 'Free Yassin' (de naam van een van de verdachten van Almere) roepen. Is dit hun bijdrage aan een oplossing van het voetbalgeweld?

De 'grenzeloze' samenleving begint bij mensen zelf. Dus ook bij mediaredacties en zenderchefs die eens wat vaker 'nee' moeten zeggen tegen wat zich in en op de eigen krantenkolommen, internetfora en zenders afspeelt.

Cabaretier Erik van Muiswinkel kritiseerde vorige week de media om hun rol tijdens de verkiezingen. Vanaf het eerste verkiezingsdebat werd Roemer uitgeroepen als verliezer en Rutte en Samsom als winnaar. Hierin bleven de zenders volharden gedurende de hele campagne.

Meningen vs. kennis
Feiten krijgen soms nauwelijks aandacht in de media. Meningen van BN'ers en tv-persoonlijkheden bepalen de (negatieve) beeldvorming. In de maatschappelijke discussies van de afgelopen jaren over veiligheid, migratie of justitie kregen bepaalde opinies en 'frames' een dominante invloed op de beeldvorming.

Ook de kranten ontkomen hier niet aan. Hoogleraar Ewald Engelen schreef onlangs dat hij de NRC heeft opgezegd; hij leest in de krant louter nog meningen. Hij wil kennis. Maar dit is de tijd van de 'meningenjournalistiek'. Trending topics en opiniehypes bepalen de agenda. De vraag of opinies betrekking hebben op de feitelijke werkelijkheid, is steeds minder relevant.

De organisatie van journalisten, NVJ, ziet de overheid als grootste bedreiging voor de onafhankelijke pers. Maar deze onafhankelijkheid is ver te zoeken. Zenders zijn overgeleverd aan visitatiecommissies en afhankelijk van aandeelhouders. Kijkcijfers, advertenties en omzet bepalen de productie van informatie. In de infotainment-industrie geldt een moordende concurrentie.

Weinig commotie om bezuinigingen
Het is veelzeggend dat de aangekondigde bezuinigingen op de publieke omroepen en het afschaffen van het Mediafonds (voor de productie van documentaires) weinig commotie veroorzaken. Onderzoeksjournalistiek, documentaires en feiten zullen steeds schaarser worden.

Het is een mythe dat concurrentie automatisch tot verscheidenheid in de media leidt. Glossy's, kranten en tv-programma's lijken steeds meer op elkaar. Weinig informatie, veel reclame en amusement.

De journalistiek heeft ook in democratische zin nog steeds een belangrijke functie te vervullen. Zij is kritische toetser van de macht. Maar dan moeten de media hun manier van opereren wel eens ter discussie stellen. En zich buigen over hun eigenlijke maatschappelijke functie én verantwoordelijkheid.

Dit is een korte versie van een lezing in de serie 'In wat voor wereld leven wij?', morgenavond in De Nieuwe Liefde in Amsterdam. www.denieuweliefde.com

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden