Media gaan praktijk euthanasie bepalen

De controle op de praktijk van euthanasie schiet tekort, zegt Esmé Wiegman van de patiëntenorganisatieNPV. 'Jaar na jaar wordt zo de grens opgerekt.'

De euthanasiepraktijk in Nederland is inmiddels breed geaccepteerd en steeds opnieuw worden er taboes geslecht: euthanasie bij gevorderde dementie, bij gestapelde ouderdomsklachten, bij psychiatrische patiënten die nog tientallen jaren te leven zouden hebben, bij mensen die hun baan kwijtraken of bij mensen die hun partner verliezen. In kranten en televisiedocumentaires klinken hierover aangrijpende verhalen van ondraaglijk en uitzichtloos lijden. Kritische vragen stellen bij deze persoonlijke, indringende verhalen, heeft iets ongepasts en horen we maar zelden. Wie zijn wij om een oordeel te hebben over de euthanasieverzoeken van anderen als deze zeggen ondraaglijk te lijden?

Ondertussen gaat van al deze persoonlijke casuïstiek, waarvan er inmiddels zeer veel door de regionale toetsingscommissies (RTE's) als zorgvuldig wordt beoordeeld, wel een normerende werking uit. Terecht wees RTE-lid Theo Boer er in Trouw op dat de manier waarop de RTE's nu oordelen, medebepalend is voor de manier waarop we over tien jaar met lijden en dood omgaan.

Rechtszekerheid

Als een RTE een euthanasie als zorgvuldig beoordeelt, heeft dat oordeel in feite de status van een oordeel van de Hoge Raad: niemand kan er meer vragen bij stellen tenzij, aldus minister Schippers, er nieuwe feiten bekend worden. Over gevallen waar de feiten wél van bekend zijn, is kennelijk geen discussie meer mogelijk. Het was dan ook verheugend dat in het najaar van 2013 de artsenorganisatie KNMG pleitte voor de komst van een nieuwe beroepscommissie die zou kunnen kijken naar meldingen die door de RTE's zijn afgedaan als zorgvuldig, maar waar redenen zijn om dat oordeel nog eens door te lichten. Er is geen onafhankelijke geschillen- of bezwaarprocedure. Het ontbreekt op dit moment aan maatschappelijke controle.

Helaas is de KNMG nu op dit voorstel teruggekomen. De rechtszekerheid van artsen zou door zo'n nieuwe commissie in het geding kunnen komen en volgens de ministers Schippers en Opstelten zou het alleen maar tot verwarring kunnen leiden als twee toetsingsorganen tot tegengestelde oordelen komen. Dan liever een gesprek achter gesloten deuren met artsenorganisaties en toetsingscommissies waar alle controversiële euthanasiemeldingen besproken en weggemasseerd worden. De twee Scen-artsen die deze week hun werk neerlegden en hun verhaal deden in de media laten zien dat een beroepscommissie in een belangrijke behoefte voorziet.

Schaduwzijden

Dat betekent dat de burger is overgeleverd aan de informatie en opinie in de media rondom bijzondere euthanasieverzoeken, waarbij geen ruimte is voor de vragen naar de schaduwzijden van euthanasie. En zo wordt de nieuwe norm gezet. Er is niets zo moraliserend en normerend als de publieke opinie over keuzevrijheid en autonomie rondom het levenseinde. En niet alleen de gewone burger, ook de gewone arts heeft het nakijken. Want menige arts, ook artsen die niet principieel tegen euthanasie zijn, voelt zich in zijn begrijpelijke morele huiver om het leven van een medemens te beëindigen niet serieus genomen. Jaar na jaar wordt de grens opgerekt en met elke opgerekte grens wordt de druk vanuit patiënten en hun familie groter.

De enigen die richtinggevende uitspraken zouden kunnen doen over de euthanasiepraktijk praten achter gesloten deuren. Daarmee is er nog één taboe overgebleven in Nederland: de bespreekbaarheid van twijfelachtige euthanasiegevallen. De ramen zullen toch echt open moeten, wil er in Nederland echt sprake zijn van een open debat over euthanasie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden