Mededogen drijft jonge christelijke tegenbeweging

'Wat waar is, kan niet strafbaar zijn.' Deze wonderlijke woorden sprak Geert Wilders uit tijdens zijn rechtszaak in 2010. De zin komt de laatste tijd geregeld in mijn hoofd op. Het is aan de ene kant levensgevaarlijk, de waarheid wordt boven de wet geplaatst, maar aan de andere kant wijst Wilders op een belangrijke discussie in de maatschappij: als de wet als onrechtvaardig ervaren wordt, volgen er problemen.

De enigszins pompeuze zin doet denken aan godsdiensttwisten tijdens de Reformatie, waar de waarheid ook inzet was van een politieke strijd. 'Sola scriptura' - alleen de waarheid van de Schrift telt, zo luidde de strijdleus van de Reformatie. Dit leidde natuurlijk gelijk tot problemen. Thomas More illustreerde dit mooi in zijn antwoord op Luthers theologie: "En wie oordeelt dan wat het enige ware Woord betekent, Luther of de paus?" More voorspelde dat het over een dergelijke opvatting van waarheid lastig discussieren was, en hij voorzag een roerige tijd (en kreeg daar gelijk in).

Ik moet aan More en Luther denken omdat ook Wilders' appèl op waarheid moeilijk bediscussieerbaar lijkt te zijn. Zijn 'waarheid' is niet beredeneerbaar, maar voelbaar. Het is de politiek van een vaag omlijnd maar urgent gemaakt begrip van Nederland, van onvrede, van de onderbuik of hoe je het ook noemen wilt, maar bovenal is het een politiek die emotie centraal stelt. Wilders zijn electoraat voelt hem aan, en mensen die hem denken te bekritiseren met rationeel debat slaan de plank vaak hopeloos mis.

Lange tijd was de politiek van het gevoel een stokpaardje van rechtse populisten. Het debat rondom migratie is bijvoorbeeld sterk beïnvloed door een emotionele mengelmoes waarbij migratie in verband gebracht wordt met dreiging, tsunami's, gelukszoekers, gefaalde integratie en andere emotionele termen. Maar de strafbaarstelling van illegaliteit, wellicht de grootste splijtzam in hedendaags politiek Nederland, lijkt nu een tegenbeweging te hebben veroorzaakt. Gevoelens van mededogen en rechtvaardigheid staan lijnrecht tegenover de angst voor oncontroleerbare migratiestromen.

Dit is niet alleen te merken bij de emotionele ledenvergaderingen van de PvdA, ook religieus verzet speelt hierbij een opvallende rol. Er is een lange traditie van kerkasiel en barmhartigheid, en in de jaren zestig en zeventig was er een sterke traditie van christelijk activisme. Zo waren onder de vroege krakers ook christelijke organisaties die voor jonge gezinnen en jongeren met psychische problemen onderdak zochten. Maar de laatste paar decennia leken toch humanitaire, seculiere hulp en welzijnswerk centraal te staan. Het huidige verzet tegen de strafbaarstelling van illegaliteit wordt daarentegen uitgevoerd door veelal jongere gelovigen, die openlijk ervoor uitkomen dat hun geloof in tegenstrijd is met het vreemdelingenbeleid.

Karel Smouter is redacteur van het christelijke tijdschrift de Nieuwe Koers, en een van de initiatiefnemers van de Vluchtkerk. De theoloog en verzetsstrijder Dietrich Bonhoeffer parafraserend beschouwt hij zijn betrokkenheid bij het vluchtelingenvraagstuk als 'een spaak in het wiel': "Het gaat om rechtvaardigheid, meer nog dan om barmhartigheid. Ik kan niet anders dan solidair zijn met vluchtelingen." Op de website Godschrift omschrijft theoloog Jan de Vlieger het als volgt: "Mededogen vraagt niet om slimmere computers. Mededogen vraagt om een attitude die het systeem voortdurend hinderlijk onderbreekt en bevraagt". En Rikko Voorberg, ook theoloog, wordt mede dankzij zijn rol als woordvoerder bij de Vluchtkerk genomineerd voor de titel meest spraakmakende theoloog van het jaar en is hoofdspreker op de aanstaande EO-jongerendag. Vreemdland, een organisatie bestaande uit veelal jonge christenen, organiseert in juni een fietsroute voor jonge Amsterdammers langs uitzetcentra: 'totdat vreemdelingdetentie geheel is afgeschaft vechten wij voor 5 concrete punten van verbetering'.

Kortom, het broeit rondom het thema. Geloof lijkt zich op een nieuwe manier te manifesteren. Voor deze christenen is de waarheid van hun geloof een andere dan die van de superieure 'Joods-christelijke wortels' waar Geert Wilders het over heeft, of het beleid dat Gerd Leers uitgevoerd heeft en nu in de wet terecht dreigt te komen. Maar, zoals More al opmerkte, wie bepaalt wat de geest van de wet is? Wat waar is kan niet strafbaar zijn. Om met de woorden van Thomas More te spreken, we gaan een roerige tijd tegemoet.

Bert Keizer heeft vakantie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden