Medea doodt haar kinderen uit liefde

Regisseuse Ola Mafaalani wil met toneelklassieker taboe op kindermoord doorbreken.

’Pas als ik de hoofdrol kan verdedigen, kan ik een stuk gaan doen. Dat heb ik in dit geval vaak heel moeilijk gevonden. Waarom, vroeg ik me af, zou een publiek moeten meemaken, dat een moeder haar kinderen gaat vermoorden?”

Ola Mafaalani (1968), toneelregisseuse en vanaf 1 januari 2009 artistiek leidster van het Noord Nederlands Toneel, gaat in haar nieuwe standplaats Groningen als eerste NNT-productie ’Medea’ van Euripides regisseren. Deze Griekse tragedie over de vrouw die, als haar man Jason haar verstoot om koningsdochter Glauke te huwen, hun beider zoontjes doodt, is Mafaalani niet in de koude kleren gaan zitten: „Het is een confronterend thema. Hoe ouderwets het stuk in zekere zin mag lijken, met de toverkunsten en hekserij waarvan Medea zich bedient, het heeft directe raakvlakken met de actualiteit.”

„Kijk maar naar alle gevallen van kindermoord en -mishandeling, die de laatste tijd in het nieuws kwamen. Elke keer dat een kind wordt vermoord, is dat schokkend. Het is een maatschappelijk taboe dat diep raakt. Mij intrigeert het als vrouw. Ik denk dat geen ouder zijn kind kwaad wil doen, maar dat omstandigheden je blijkbaar zover kunnen krijgen. Mij interesseert dan: wat gebeurt in die ouder, in jou.”

„De meeste mensen ervaren: een liefdesrelatie onderhouden is moeilijk. Met kinderen wordt dat nog moeilijker. In plaats van totale ontkenning biedt ’Medea’ in die connectie een essentieel punt van herkenning. De Romeinse filosoof Seneca schreef al kernachtig: ’Gezien de onzekerheid van het leven kan men niet garanderen dat liefde nooit moord tot gevolg zou hebben.’ Hoe goed je iets bedoelt, als de realiteit helemaal de andere kant uitgaat, zul je je intentie moeten bijstellen.”

„Medea is een fascinerend mens, een femme fatale, maar vooral vrouw en moeder. Met haar karakter kan zij wel duizend kinderen opvoeden, ook als single, maar zonder de liefde van Jason kan ze niet. Haar geluk is haar gezin samen met Jason. Het loopt alleen anders. Over de rol van de liefde daarin wil ik het hebben. Niet van de wraak. Dat is me te plat. Ik wil juist laten zien hoe intens haar pogen is om haar kinderen níet te vermoorden. Vaak willen ouders hun kinderen beschermen tegen de pijn die zijzelf aanvaarden. Ook Medea doodt dus niet uit wraak of haat, het is een moord uit liefde.”

„Daarmee praat ik het niet goed, maar theater gaat wel over universele problemen en taboes. Kindermoord is daar één van. Als je het boek over het wezen van de kinderdoder, ’Moordouders’ van A.J. Verheugt, leest, is het enge, dat het zo vaak voorkomt. Door alle tijden heen. Onacceptabel noemde minister Rouvoet (van jeugd en gezin) de cijfers ook betreffende kindermishandeling; met tranen in de ogen, en stal daarmee mijn hart. Echt proberen Medea’s drijfveren te doorgronden is, denk ik, de enige weg het taboe te doorbreken. En het stilzwijgen van de omgeving. Buren die zich afschermen voor de notie dat kinderen naast hen mishandeld worden. Natuurlijk is dat complex. Hoe zeker moet je zijn om het aan te geven met het risico iets kapot te maken wat niet kapot is?”

„Representatief voor de niet ingrijpende omgeving, de passiviteit van de maatschappij is het koor. Dat zo dicht bij Medea is, haar kan adviseren, maar niks doet. Wat dat betreft superactueel en iets wat mij direct enorm stoort. Over het algemeen laat ik repertoirestukken behoorlijk in originele staat. De klassieke toon schept zo’n mooie afstand tot de thematiek. Niet qua aankleding, maar wel qua taal, zorgt de oude vorm voor een frisse kijk op de eigen tijd. Alleen die koortekst, die gaat fundamenteel veranderen.”

„De enige met wie Medea iets deelt is dat koor. Dat moet een voor mij interessant discours worden. Daar gaat Ko van den Bosch (partner van Mafaalani en straks coördinator van Theater de Machinefabriek, NNT’s eigen huis – red.) een nieuwe tekst voor schrijven. En daarom wil ik één vrouw als koor. Dat is Noraly Beyer. Zij zit daar niet als nieuwslezeres, maar ik speculeer zeker op het gegeven dat het publiek haar tekst als nieuws zal interpreteren.”

„Ook anders dan bij Euripides is mijn Medea geen vreemdelinge. Daarmee zou je iedereen onrecht doen: de vrouw, de man, de allochtoon. Je beperkt dan de blik op het belang van deze tragedie, een relatiedrama van de hoogste soort. Actrice Malou Gorter voldoet totaal niet aan het cliché van een donkerharig, wraaklustig type. Zij heeft juist een hartelijke uitstraling.”

„Het is zo’n heftig thema, dat ik ervoor moet waken om het niet heftig neer te zetten. Spannend kan best, en zelfs vermakelijk. Een van mijn grootste inspiratiebronnen is het misverstand dat je niet meer kunt lachen als je zorgen hebt. Dat ’oer’ heeft een kind nog wel: bij verdriet een traan wegvegen en dan weer lachen. Als theatermaker is het een interessante provocatie om het erge van kindermoord in een luchtige

vorm te gieten. Euripides heeft die moord off-scene geschreven, maar die moet je wel on-scene in je hoofd hebben om het betekenis te geven in je enscenering.”

„In Madrid zag ik vorig jaar zigeuners de flamenco dansen. Heel lelijk, hysterisch, veel geschreeuw. Door die rauwheid wist ik opeens dat de flamenco uitstekend bij ’Medea’ paste, omdat die de mens toont en jou uitdaagt daar door de buitenkant heen zelf de schoonheid in te ontdekken. Flamencodanser Jesus Gil Fernandez neemt nu als schim van Medea’s dode broer de wraak-lijn over. Ik heb iets met engelen: hij is een heel zwarte engel en zorgt uiteindelijk voor de kinderen.”

„Die kinderen moeten nog gecast, lastig, van dezelfde leeftijd als mijn zoontje van acht. Bij twijfel doe ik het niet, want ik wil kinderen geen nachtmerrie bezorgen. Maar het moet kunnen. ’Assepoester’ is tenslotte ook geen leuk verhaal. Sprookjes zorgen voor de eerste bewustwording van negatieve gevoelens, zodat je kan leren ermee om te gaan. ’Assepoester’ of ’Medea’: kinderen maken feilloos onderscheid tussen sprookje en realiteit. Een kind weet wat doen alsof is. En zit er niet iets slechts in ons allemaal? Als je dat kan kanaliseren, helpt dat.”

’Medea’ van Euripides door Noord Nederlands Toneel gaat op 25 januari 2009 in première in de Groninger Stadsschouwburg. Inl.: 050-3113388 of www.nnt.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden