Mea culpa, dat willen kiezers graag horen

Verkiezingen Inspelen op onderwerpen die PVV-kiezers aan het hart gaan, is niet genoeg. Erken je fouten, is het advies aan leiders van PvdA en D66.

Met een stem op de PVV denken kiezers zich te wreken op het establishment


Politici die de strijd met het populisme aangaan, moeten ook eens op een overtuigende wijze sorry zeggen. En niet alleen over hun schaduw springen, maar ook over hun ego.


Kijk naar de Verenigde Staten. Film- en documentairemaker Michael Moore had nog eerder dan Trump zelf door dat die de verkiezingen zou gaan winnen. Over diens achterban zei hij: "They see that the elites who ruined their lives hate Trump" - ze zien dat de elites die hun levens hebben verziekt, Trump haten. En dus is de vijand van mijn vijand de man waarop wij stemmen.


Hier gebeurt hetzelfde. De PVV-stemmers weten heus wel dat Geert Wilders niet al hun problemen gaat oplossen, maar met een stem op de PVV denken zij zich op het establishment te wreken.


De voorlieden van PvdA en D66 hebben inmiddels van hun strategen en spindoctors adviezen meegekregen:


Eén: erken dat de globalisering en het vrije personenverkeer in de EU ook veel verliezers heeft opgeleverd.


Twee: roep niet meer dat maatregelen onvermijdelijk zijn wegens Europese afspraken, vrijhandelsverdragen of de internationale concurrentie.


Drie: reserveer het maakbaarheidsideaal niet meer louter voor thema's als migratie en de opvang van asielzoekers. Want dat is de frustratie van de kiezer die nu bij de PVV zit ondergedoken: eerst eindeloos aanhoren dat nergens geld voor is en daarna zien dat de massale instroom van asielzoekers wordt opgevangen in een 'wir schaffen das'-sfeer.

Ruk naar links

En dus maakt de PvdA onder Lodewijk Asscher een ruk naar links en pakt onderwerpen op die de partij decennia heeft laten liggen, zoals de sociale dimensie van de EU.


Eind jaren tachtig, toen ik werkte voor de Tweede Kamerfractie van de PvdA was de boodschap al: Europa zal niet zijn of het zal sociaal zijn. Dus geen beleidsconcurrentie waardoor lonen onder druk komen. En laat dat nou precies zijn wat er gebeurde in de jaren die volgden. Asscher is dus wel rijkelijk laat en mogelijk te laat.


Intussen heeft D66-leider Alexander Pechtold de maakbaarheidsgedachte herontdekt en voert nu campagne met, zo las ik in een ledenbrief, 'het meest progressieve verkiezingsprogramma ooit'. Dat laatste waag ik te betwijfelen. Maar toegegeven: gelet op waar hij vandaan komt - met zijn gedram op versobering van de sociale zekerheid stond hij rechts van de VVD - is zijn zwenking naar links groter dan welke draai van zijn voorgangers ook.


Toch zal dat allemaal bar weinig uithalen als Asscher en Pechtold niet eerst het boetekleed aantrekken, een gebaar maken en sorry zeggen. De kiezer heeft namelijk een ruilhandeltje in zijn hoofd: als jij mij begrijpt, dan zal ik naar je luisteren. En dus moet de anti-populistische politicus eerst aannemelijk maken dat hij die populistische kiezer begrijpt. Hoe? Door te doen wat mensen in het gewone leven ook doen: erkennen dat je steken hebt laten vallen. Daarom moeten Asscher en Pechtold erkennen dat het neoliberale beleid waarin zij zijn meegegaan of zelfs voorop hebben gelopen, tot grote problemen heeft geleid. Zij springen echter gemakkelijker over hun schaduw dan over hun torenhoge ego.

Voorzetje

Omdat ik beide partijkopstukken een goede verkiezingsuitslag gun, geef ik ze een voorzetje.


Voor Asscher: "Vandaag nemen Polen en Roemenen het werk over van huisschilders, loodgieters en klusjesmannen, worden topsalarissen niet afgetopt en is Nederland een belastingparadijs geworden. Ik lig wakker van de vraag hoe we dat hebben laten gebeuren. Zodra ik dat weet, kom ik er bij u op terug. Morgen of overmorgen."


Voor Pechtold: "Jullie hebben mij boos zien worden als het kabinet draalde met ingrepen in de sociale zekerheid. Jullie hebben mij niet gehoord over de bonuscultuur, de belastingontwijking en de neerwaartse loonspiraal in de Europese Unie onder laagopgeleiden. Mea culpa. Achteraf kan ik daar weer heel boos op worden. En dan vooral op mijzelf."


Ben nu benieuwd naar hun eigen woorden. En of het woord 'sorry' daarin voorkomt. Want dat is toch nog steeds 'the hardest word'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden