'Me Here I': Zelfportretten van een verzamelaar

ROTTERDAM - Boven de receptiebalie op de kantoorverdieping van Caldic Chemie aan het Blaak in Rotterdam hangt een zelfportret van Geer van Velde uit 1924. Een kamertje ernaast is in beslag genomen door zestig keer het gezicht van Philip Akkerman. Elders op de gangen kijken we Andy Warhol vol in het gelaat, zien we Marcel Broodthaers' gezicht in een glas en staart Bill Viola ons op een monitor onbewogen aan. Het geeft een beetje een raar gevoel: dit soort kunstwerken verwacht je in een museum en niet in een doodgewone kantooromgeving.

Doodgewoon is een woord dat Joop van Caldenborgh eigenlijk niet kent. Het afgelopen decennium heeft hij zich ontpopt als een van de meest prominente verzamelaars van moderne en hedendaagse kunst in Nederland. Privécollecties hebben vaak de nare eigenschap dat ze ook werkelijk privé blijven. De meest prachtige stukken worden zo onttrokken aan het oog van het kunstminnend publiek. Van Caldenborgh echter legt er veel eer - en publiciteit - in om zijn bezit met zoveel mogelijk mensen te delen.

Achter zijn woning in Wassenaar ligt een beeldentuin van museaal niveau (op afspraak te bezichtigen, maar de wachtlijst is lang) en voor de kantoorvloer van zijn bedrijf maakt hij jaarlijks een thematische selectie uit de duizenden stukken tellende collectie. Dit jaar staan dus de zelfportretten centraal.

Als gastheer loopt Van Caldenborgh van tijd tot tijd even langs. Hij is zichtbaar trots op zijn verzameling, maar behoudt ook de waardigheid van iemand met een rijk bezit. Op zijn eigen kamer hangt werk van de conceptuele Zwitserse kunstenaar Remy Zaugg. 'Me Here I' staat met dikke zwarte letters op de één, terwijl op de ander 'Imagine, you are standing here in front of me' door een wit vlak heen schemert. Het zijn de meest filosofisch getinte werken in de presentatie.

De kantoorgangen waar de zelfportretten hangen - in de kamertjes wordt gewoon gewerkt - zijn in saaie jaren zeventig-stijl ingericht. Bruine meubelen, crême wanden en een grijs tapijt. De opzet van de gangen is 'Amerikaans' met hoefijzer-vormige bureaus van secretaresses in open nissen aan de gang. Het uitgebluste interieur is in groteske tegenspraak met het artistieke topwerk dat de wanden siert.

De tentoonstelling is nogal hap snap opgehangen, volgens een min of meer chronologische lijn. Ale mogelijke stijlen en media passeren de revue, wat typerend is voor de collectie. Van Caldenborgh heeft een brede smaak, waarin hij zowel de vroege Nederlandse modernisten, de hedendaagse internationale trends en de recente Hollandse hypes volgt, als de kunstenaars die buiten de avantgardistische aandacht vallen. Schilderijen, beelden, video's, foto's, alles zit in de verzameling. Door de grote diversiteit is de tentoonstelling in feite ook een zelfportret van de verzameling. Toppers zijn een melancholiek zelfportret van Jan Sluijters (1911), een serie Willinks, een naturalistisch getekend zelfportret van Karel Appel uit 1942, een peinzend zelfbeeld van Edgar Fernhout, een wit marmeren buste van Jeff Koons, een expressionistisch zelfportret van Ronald Ophuis (met een bloederig kogelgat in zijn voorhoofd), een wandbeeld van Anthony Gormley en natuurlijk de stukken van Warhol, Viola en Van Velde. Grappig is een tekening van Van Caldenborgh zelf uit 1957.

Niet iedereen is blij met het werk dat boven zijn of haar hoofd hangt. Eén secretaresse heeft het vooral zwaar. Tegenover haar ademt Viola hoorbaar in en uit en boven haar hoofd hangt de lugubere Ophuis. Ze had iets meer overleg gewild. Anderen zijn simpelweg stomverbaasd als een cirkel foto's van gevulde wijnglazen (Nanda Elzinga, 1994) een 'Spiritueel Zelfportret' blijkt te zijn.

De zelfportretten-tentoonstelling is afwisselende tocht langs oude bekenden, maar ook nieuwe talenten. Het is goed dat Van Caldenborgh zijn collectie zo toegankelijk maakt, maar de grote vraag blijft wat hij op de lange termijn met zijn collectie wil. De verzamelaar laat zich niet verleiden tot een uitspraak over het oprichten van een eigen museum, danwel het schenken van de begerenswaardige collectie aan een museum: “Iedereen weet dat ik in het bestuur van de Stichting Boijmans Van Beuningen zit en dan zijn gevolgtrekkingen te snel gemaakt.” Van Caldenborgh heeft iets geregeld, maar wat blijft voorlopig een verrassing.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden