Mbo'ers zien kansen op werk slinken door innovatie

 Leerlingen van Scholengemeenschap De Rooi Pannen.  Beeld ANP
Leerlingen van Scholengemeenschap De Rooi Pannen.Beeld ANP

De Sociaal-Economische Raad uit grote zorgen over de kansen van mbo’ers. Het advies: leid ze breder en flexibeler op.

Gerrit-Jan KleinJan

Het leren van een vak als beveiliger, autospuiter of scootermonteur is niet meer genoeg om een baan te houden. Leerlingen in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) moeten flexibeler en breder worden opgeleid, anders dreigen ze niet meer mee te komen op de arbeidsmarkt, zo valt op te maken uit een advies over de toekomst van het mbo dat de Sociaal-Economische Raad (Ser) vandaag uitbrengt.

De Ser (in de raad zitten onder anderen ondernemers en werknemers die de regering adviseren) vreest onder meer dat robots taken van meer routineuze aard overnemen, bijvoorbeeld in de administratie en de logistiek, die nu nog door mbo’ers worden uitgevoerd. Ook verouderen kennis en vaardigheden steeds sneller door technologische ontwikkelingen.

De Ser heeft met name zorgen over mbo’ers die een opleiding op niveau 2 volgen (de zogeheten basisberoepsopleiding tot vakken als receptionist, autospuiter en logistiek medewerker). Zij komen nu al moeilijker aan het werk dan mbo’ers met een diploma op een hoger niveau, zijn vaker werkloos of werken (langdurig) in flexibel verband. Voor jongeren die zonder diploma afhaken zal het toekomstbeeld ‘nog zorgelijker’ worden.

Praktijkervaring

Tegelijk is er nog een heel ander probleem. In de zorg, bouw en techniek is juist een groeiend tekort aan vakmensen, door krimp en vergrijzing komen er te weinig nieuwe werknemers bij.

De Ser doet een reeks aanbevelingen om deze ontwikkelingen het hoofd te bieden. Een optie is de wet aanpassen, zodat studierichtingen moeten aantonen dat ze opleiden tot een baan die zorgt voor economische zelfstandigheid. Ook moeten studenten gestimuleerd worden tot het volgen van extra keuzevakken met een goed arbeidsmarktperspectief. In het eerste mbo-jaar zouden studenten al meer praktijkervaring moeten opdoen om latere teleurstellingen te voorkomen.

Leerlingen moeten volgens de Ser daarnaast al vroeg in de opleiding leren dat ze ook na hun diploma moeten blijven leren. Bovendien bepleit de raad een intensievere samenwerking tussen onderwijs, bedrijfsleven en andere partners.

Meerdere rollen

Bijna een half miljoen jongeren volgen onderwijs op de meer dan duizend opleidingen in het mbo. Het mbo biedt beroepsopleidingen op vier verschillende niveaus, variërend van niveau 1 en 2 voor uitvoerend praktisch werk (20 procent van het totaal aantal studenten) tot niveau 4 voor middenkader en specialisten (53 procent). Bijna de helft van de werkzame beroepsbevolking heeft een mbo-opleiding gevolgd.

Mbo-instellingen herkennen het beeld dat de Ser schetst, blijkt uit een rondgang. Mbo’ers met een diploma in de techniek kunnen inderdaad meteen aan de slag. Tegelijkertijd lopen opgeleiden op een lager mbo-niveau als eerste averij op bij economische tegenslag.

“Een paar jaar geleden ging er minder geld naar de zorg, dan zie je dat functies worden samengevoegd. Degene die opgeleid is om complexere zorg te doen, haalt dan ook de stofdoek over de vensterbank”, zegt Hans van Veluwen, teammanager Dienstverlening bij Aventus, een mbo-instelling in Apeldoorn.

Verschillende mbo-scholen proberen studenten al voor te bereiden op een bestaan waarbij hun baan snel van karakter kan veranderen. Bijvoorbeeld door zo op te leiden dat ze meerdere rollen kunnen vervullen. “Volgend jaar beginnen we met een nieuwe opleiding, waarin studenten leren hoe ze verschillende taken binnen een organisatie kunnen uitvoeren, zoals logistieke en servicetaken en het zijn van gastheer of -vrouw, servicemedewerker”, zegt Ilse van der Weiden van ROC Friese Poort, een mbo-instelling in Friesland. In Apeldoorn kiezen ze ook voor deze strategie. Van Veluwen: “Zodat een helpende in de zorg niet alleen kan wassen en eten geven, maar bijvoorbeeld ook conciërgewerkzaamheden leert.”

Lees ook:

Ser-voorzitter Mariëtte Hamer: Blijf nieuwe dingen leren, ook na diploma

De lol is er wel af voor mbo-docenten
'Robot pikt nooit hele functies in'
Schrik de mbo'ers niet zo af met robotpraat (opinie)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden