Mbeki-getrouwen dreigen zich af te scheiden van het ANC

Een breuk binnen Zuid-Afrika’s regeringspartij ANC lijkt op handen. Maar zo’n afsplitsing zal de moederpartij niet werkelijk deren.

Het zoemde al langer rond: de Zuid-Afrikaanse regeringspartij staat op het punt uiteen te vallen. Voormalig minister van defensie Mosiuoa Lekota gaf gisteren voer aan de geruchtenstroom. Met andere teleurgestelde ANC’ers, aanhangers van de vorige maand opgestapte president Thabo Mbeki, hield hij een persconferentie, waarop hij repte over ’de scheiding aanvragen’.

Ook wil Lekota een conferentie beleggen over de toekomst van Zuid-Afrika. Hij heeft felle kritiek op de manier waarop president Mbeki door de partijleiding is afgezet en is uit solidariteit ook opgestapt. Andere ministers en ANC-bestuurders volgden. Lekota zou met onder anderen Mbhazima Shilowa (de eveneens opgestapte premier van de provincie Gauteng) een nieuwe partij willen oprichten, maar kondigde dat gisteren nog niet aan.

De kloof binnen het ANC ontstond op het partijcongres in december 2007. Jacob Zuma werd toen verkozen tot nieuwe voorzitter. ANC-leden stemden op alle cruciale posten aanhangers van Thabo Mbeki weg ten gunste van Zuma-loyalisten. De strijd tussen beide kampen bereikte vorige maand een hoogtepunt toen het partijbestuur president Mbeki dwong om op te stappen. Sindsdien namen de geluiden over een op handen zijnde afsplitsing sterk toe, ondanks verwoede pogingen van de partij en van de nieuwe president Kgalema Motlanthe om die de kop in te drukken.

De grofgebekte ANC-jeugdleider Julius Malema deed de kritiek van Lekota eerder al af als ’de laatste stuiptrekkingen van een stervend paard’. Het is volgens politieke analisten ook maar de vraag in hoeverre een eventuele afsplitsing uit de ANC levensvatbaar is. „Die zou wat stemmen kunnen weghalen bij de intellectuele elite, maar waarschijnlijk niet bij de grote massa die al jaren trouw op het ANC stemt”, voorspelt directeur Ivor Jenkins van Idasa, het onafhankelijke instituut voor democratie. Hij verwacht dat een afsplitsing nog geen tien procent van de ANC-stemmen kan afsnoepen. „Mensen die teleurgesteld zijn in de ANC, zullen er eerder voor kiezen om niet te gaan stemmen, dan op zo’n kleine fractie.”

Ook Piet Croucamp, docent politieke wetenschappen aan de Universiteit van Johannesburg, geeft een afsplitspartij weinig kans. „Zowel Lekota als Shilowa zijn beide zo’n beetje aan het einde van hun politieke carrière. Het zijn geen grote namen. Ze zullen vooral worden beschouwd als mensen die binnen hete ANC hun kans hebben gehad, en toen niet veel hebben bereikt.”

Bovendien zal een nieuwe partij van Mbeki-loyalisten de afgezette oud-president zelf niet voor hun karretje kunnen spannen. „Die betoont openlijk trouw aan het ANC”, stelt Amanda Gouws, hoofd van de faculteit politieke wetenschappen van de universiteit van Stellenbosch. En het ANC-bestuur wil Mbeki zélf inzetten voor hun komende verkiezingscampagne. Zuid-Afrika gaat waarschijnlijk in april volgend jaar naar de stembus. „Het zal voor een nieuwe partij moeilijk worden om daarvóór voldoende aanhang te werven, vooral op het platteland”, aldus Gouws.

Motlanthe is in principe aangesteld als president tot de verkiezingen, maar het zou Croucamp niet verbazen als hij kandidaat wordt voor de komende termijn. „Er is een groeiende consensus binnen de partij dat Zuma geen president moet worden. Motlanthe wordt door de Mbeki- én de Zuma-aanhangers geaccepteerd. Bij wijze van compromis zouden ze hem naar voren kunnen schuiven, om de eenheid in de partij terug te brengen.” Motlanthe heeft als een van zijn eerste acties het zwaar bekritiseerde, want lakse, anti-aidsbeleid van Mbeki aangepakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden