May kon wel eens lang blijven spartelen

Theresa May staat zwaar onder druk sinds haar verkiezingsnederlaag.Beeld EPA

De premier van Groot-Brittannië is sinds de dramatisch verlopen verkiezingen aangeschoten wild, maar dat wil niet zeggen dat ze binnenkort al weg is. De Tories wachten op het juiste moment.

Het lijkt aftellen geblazen voor de geplaagde Britse premier Theresa May. Haar eigen Conservatieve partij zou haar het afgelopen weekeinde tien dagen de tijd hebben gegeven om haar positie te redden. Wankelt ze volgende week nog steeds, dan volgt mogelijk een motie van wantrouwen en is ze ‘out’. Potentiële opvolgers lopen zich al warm.

May voerde een dramatisch slechte verkiezingscampagne en reageerde daarna ontwijkend, volgens velen zelfs ‘onmenselijk’, op de brand in de Londense Grenfelltoren, die aan 79 mensen het leven kostte. Daarom zou ze een ultimatum hebben gekregen. Ze moet snel in vorm komen, anders zullen Conservatieve Lagerhuisleden een stemming aanvragen over haar functioneren, berichtte The Sunday Times.

Officieel is er niets over het dreigement bevestigd, maar het rommelt bij de Conservatieven al langer. De roep om Mays aftreden klonk al direct na de verkiezingsnederlaag van begin deze maand, waarbij May haar parlementaire meerderheid verloor en afhankelijk werd van de streng-protestantse Noord-Ierse DUP. De premier wist het vege lijf ternauwernood te redden door het wegsturen van twee naaste adviseurs, Nick Timothy en Fiona Hill. Daarbij kreeg ze steun van de minister van buitenlandse zaken Boris Johnson, die fractieleden via een uitgelekte Whatsapp opriep om achter haar te blijven staan.

Tekst loopt door onder afbeelding

Amber Rudd werd razendsnel minister van binnenlandse zaken. Ze heeft het vertrouwen van de partijtop en verving May al tijdens televisieoptredens.Beeld AFP

De brand

Maar toen brak die brand uit. May oogstte felle kritiek omdat ze pas met de slachtoffers en nabestaanden wilde praten nadat koningin Elizabeth en Labourleider Jeremy Corbyn het voorbeeld hadden gegeven. Vervolgens was er dat houterige, Ella Vogelaar-achtige BBC-interview waarin May pijnlijk vastliep. Ze weigerde de verantwoordelijkheid voor de brand op zich te nemen, terwijl de omroep beschikt over bewijs dat vier individuele ministers waren gewaarschuwd voor de onveilige situatie in de flat.

Aanbevelingen na een eerdere brand in Zuid-Londen, waar in 2009 zes mensen bij omkwamen, werden door achtereenvolgende kabinetten stelselmatig in de wind geslagen. De vorige regering van Conservatieven en Liberaal-Democraten - met May als minister van binnenlandse zaken - beloofde in 2013 nog om de brandvoorschriften aan te scherpen, maar daar kwam niets van terecht. Daardoor zijn nog altijd minstens 4000 Britse woontorens zeer brandgevaarlijk.

Tekst loopt door onder afbeelding

Boris Johnson is minister van buitenlandse zaken en prominente brexiteer. Wil heel graag premier worden, maar zijn onbehouwen stijl speelt hem parten.Beeld AFP

De deadline die aan May gesteld zou zijn, halverwege volgende week, valt grofweg samen met het moment waarop het parlement moet stemmen over de regeringsverklaring. Deze zogeheten Queen’s speech wordt vandaag door koningin Elizabeth voorgelezen. Het probleem is dat May de tekst heeft geschreven terwijl de deal met gedoogpartner DUP nog niet rond is. De tien DUP-zetels zijn daardoor niet verzekerd, terwijl de premier ze keihard nodig heeft. Behalve door toedoen van de DUP kan May bij de stemming ook nog struikelen door een handvol muitende Tories. Ze verkeert de komende tijd dus sowieso in de acute gevarenzone.

Stabiliteit is gewenst

Wat in haar voordeel werkt, is dat de meeste Conservatieven stabiliteit willen, zeker nu het brexitoverleg is begonnen. De val van May zou een hoop chaos opleveren. Er zou bij de Tories opnieuw een leiderschapsstrijd uitbreken. De winnaar zou wel eens flink beschadigd uit zo’n strijd kunnen komen. Bovendien zijn er zelfs nieuwe landelijke verkiezingen denkbaar, met het risico dat Labour het roer overneemt.

Tekst loopt door onder afbeelding

‘Spreadsheet Phil’ staat bekend om zijn dossierkennis. Phillip Hammond, minister van financiën wil een zachte Brexit. Dat ligt slecht bij de hardliners.Beeld ANP

Dan modderen veel Conservatieven toch maar liever voort met de verzwakte May, ook omdat er binnen hun gelederen op dit moment geen alternatieve kandidaat is die de steun heeft van de verschillende vleugels in de partij. De beste kaarten heeft minister van brexitzaken David Davis, tipt The Telegraph, maar hij is hard nodig om de brexitgesprekken in Brussel te leiden.

Het gevoel dat de Conservatieven niet nogmaals met ‘robot May’ een verkiezing moeten ingaan wordt unaniem gedeeld. Maar het lijkt erop dat de keuze voor het wisselmoment - volgende week, over een paar maanden of zelfs pas als er een brexitdeal is - nog volledig openligt.

David Davis is de minister van brexitzaken en jarenlang een conservatieve backbencher. Hij zou de meeste fractieleden achter zich kunnen verenigen.Beeld AP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden