Maximale inzet voor de armen

Ongemerkt heeft koningin Máxima zich opgewerkt tot een belangrijke speler in de mondiale ontwikkelingshulp. Het advies van schoonvader Claus om zich niet te laten overvleugelen door Willem-Alexander heeft zij opgevolgd.

MEINDERT VAN DER KAAIJ

De verwachting was dat koningin Máxima na de inhuldiging van haar man tot koning haar eigen internationale activiteiten wel op een lager pitje zou zetten. Het tegendeel is waar gebleken. Volgende week ontvangt zij in Baden-Baden de prestigieuze Deutscher Medienpreis voor haar entscheidende werk op het gebied van ontwikkelingssamenwerking. Bill Clinton, Nelson Mandela, Kofi Annan en Richard Branson gingen haar voor.

Hoofdredacteuren van Duitse kranten en nieuwsprogramma's die in de jury zitten, eren haar voor haar rol als advocaat voor een van de belangrijkste thema's in het huidige ontwikkelingsbeleid: het toegang geven van de allerarmsten op de wereld tot simpele bankzaken als het openen van een spaarrekening. Officieel heet dit 'inclusive finance', maar je zou ook kunnen zeggen 'bankieren voor iedereen'. Duitse journalisten vinden Máxima een van de meistbeachteten Persönlichkeiten van Europa door haar 'authentieke engagement, overtuigende deskundigheid en persoonlijke uitstraling'.

Vorige week bezocht Máxima nog de Zuid-Amerikaanse landen Peru en Colombia om te pleiten voor inclusive finance. In Peru was haar bezoek in het avondjournaal bijna het belangrijkste nieuwsitem. Zij ontmoette president Ollanta Humala en had met de ministers van financiën, sociale zaken en onderwijs een rondetafelgesprek. Hoewel het niet op het programma stond wilde de Colombiaanse president Juan Manuel Santos heel graag Máxima persoonlijk ontmoeten.

Speciale afgezant
Zo gaat dat elke keer. Waar de Nederlandse koningin komt, gaan alle deuren open, willen mensen met haar op de foto. Het is niet uitgesloten dat dit voor Ban Ki-moon, secretaris-generaal van de VN, in 2009 een belangrijke reden was om haar te benoemen tot zijn speciale afgezant (special advocate). Om armen in staat te stellen een bankrekening te openen is het nodig om wet- en regelgeving te veranderen, nationaal en internationaal. Hoe krijg je commerciële banken zover dat zij ook voor mensen met minder dan duizend dollar een spaarrekening openen? Vervolgens moet er toezicht komen, want het geld moet wel veilig zijn. Om dat voor elkaar te krijgen moet je politici, bankdirecteuren en directeuren van centrale banken om de tafel krijgen.

In de paar interviews die de Argentijnse heeft gegeven over dit onderwerp noemt ze het doel waarvoor zij zich inzet een 'revolutie' die past in het streven om mensen in arme landen zichzelf te leren helpen. Een simpele spaarrekening geeft mensen meer macht over hun leven. Een voor iedereen toegankelijke en betaalbare financiële infrastructuur is volgens haar voor een gezonde economie even belangrijk als bijvoorbeeld goede wegen.

Inclusive finance is veel breder dan het verstrekken van kredieten aan kleine ondernemers. Het gaat vooral om de andere diensten zoals sparen, verzekeren en het overboeken van geld. Spaargeld kan elk moment worden gestolen of verloren gaan bij natuurrampen. Contante transacties werken criminaliteit en corruptie in de hand.

Veelgevraagd spreker
Máxima is een veelgevraagd spreker op internationale fora van financiële instellingen en internationale organisaties zoals de Wereldbank, IMF en Oeso. Daar vertelt ze telkens dat de nood hoog is. Circa 2,5 miljard mensen kunnen geen gebruik maken van de diensten van banken. Minstens 200 miljoen bedrijven hebben geen adequate financiering. "Weet u", zei ze eind vorig jaar in New York, "dat elk jaar 100 miljoen mensen in armoede vervallen door gezondheidsproblemen. Wat als zij spaartegoeden of verzekeringen hadden gehad?"

Een favoriet onderwerp van Máxima is het gebruik van de mobiele telefoon bij het doen van bankzaken. Het openen van bankfilialen of plaatsen van geldautomaten ligt in veel afgelegen gebieden van ontwikkelingslanden niet voor de hand. Dat betekent dat mensen niet kunnen investeren, geld kunnen overmaken of een verzekering kunnen afsluiten. Mobiel bankieren zou volgens Máxima een ideale oplossing zijn, zeker in landen als Kenia, waar bijna iedereen inmiddels beschikt over een mobiele telefoon. Tot slot stipt de koningin in haar speeches vaak de positie van werkende vrouwen aan, omdat zij minder rechten hebben dan mannen. Op de jaarlijkse vergadering van de CGAP (The Consultative Group to Assist the Poor) zei ze vorig jaar mei dat vrouwen in economisch opzicht veel meer aandacht verdienen. De opbrengst van boerinnen zou twintig tot dertig procent hoger kunnen zijn als zij dezelfde financiële rechten zouden hebben als mannen. "Op het platteland van Tanzania en Rwanda, en in steden in Brazilië, Egypte en Liberia heb ik hardwerkende en ondernemende vrouwen ontmoet die vooral een veilige plek willen om hun geld te bewaren."

Haar toespraken zijn doorspekt met persoonlijke waarnemingen. Ook in Peru en Colombia combineerde zij de sessies met politici en bankiers met bezoeken aan projecten. In een van de armste wijken van Bogotá bezocht zij alleenstaande vrouwen die dankzij kinderopvang kunnen werken en hun salaris op een rekening zetten.

De betrokkenheid van Máxima bij ontwikkelingswerk - econoom en voordat zij Willem-Alexander leerde kennen werkzaam bij banken in New York - dateert van 2005. In dat jaar werd zij door de VN gevraagd als adviseur van het jaar van het microkrediet. Later zei ze dat ze snel in de gaten kreeg dat het om meer moest gaan dan alleen verstrekken van leningen aan kleine bedrijven. Zij kreeg ook kritiek op microkredieten. In sommige landen vroegen banken woekerrentes die konden oplopen tot veertig procent. Verschillende banken hadden de regels 'niet helemaal gerespecteerd', zei ze in 2010.

Tor Gull kent Máxima uit de tijd van het microkrediet. Gull was in die jaren directeur van Oikocredit International, een fonds dat ruim een half miljard euro aan kleine leningen in ontwikkelingslanden heeft uitstaan. "Ik aarzel geen moment om haar een expert te noemen", zegt de Fin, "ze weet waar ze over praat en dat heeft iedereen snel in de gaten." Haar grote betrokkenheid en prettige persoonlijkheid maken van haar de perfecte promotor van inclusive finance, volgens Gull haar .

Een andere bankier, Peer Stein, noemt haar 'extremely competent'. Stein is ceo van IFC, de investeringspoot van de Wereldbank in Washington. "Haar kwaliteiten? Zij heeft er zoveel. Máxima kan ontzettend hard werken. Zij kan goed plannen en dat is nodig om mensen op hetzelfde moment bij elkaar te brengen. Zij kan coalities bouwen, een onmisbaar talent in ontwikkelingswerk. Zij slaagt er vaak in om aan bijeenkomsten een follow-up te geven. Zij heeft inclusive finance niet alleen op de wereldkaart gezet, maar zonder haar zouden we op dit gebied niet zijn waar we nu zijn."

Een mooi voorbeeld van haar succes is volgens Stein de wijze waarop zij grote instituties als de Wereldbank, IMF en de G20, maar ook banken, zover heeft gekregen dat zij met cijfers over dit onderwerp zijn gekomen. "Zij heeft daar heel hard aan getrokken. Die cijfers maken het probleem echt zichtbaar en hiermee dwing je anderen tot actie. Maar die data heb je ook nodig voor onderzoek en analyse: welk beleid werkt wel en welk beleid niet."

In juni 2012 kreeg Máxima van de toenmalige Mexicaanse president Felipe Calderón alle lof toegezwaaid. Zij had 'wereldwijd leiderschap getoond', zo zei hij tijdens een G20-top. Volgens hem heeft zij 'miljoenen mensen uit de armoede geholpen' met haar strijd voor meer financiële diensten voor armen. Het jaar daarvoor was Máxima 'Honorary Patron' voor dit onderwerp bij de G20 geworden en daarna slaagde zij erin om de aangesloten landen in te laten stemmen met inspanningsverplichtingen. Indonesië beloofde in 2013 tien miljard dollar uit te lenen aan kleine ondernemers.

Low profile
De baan bij de VN, voor een honorarium van 1 dollar per jaar, is allesbehalve symbolisch, zegt Nanno Kleiterp. Hij is ceo van FMO, een investeringsbank voor ontwikkelingslanden waarin de Nederlandse overheid een meerderheidsbelang heeft. Hoewel Máxima over haar werkzaamheden niet geheimzinnig doet, zorgt zij in Nederland volgens Kleiterp bewust voor een low profile. Veel Nederlanders denken dat zij nog met microkrediet in de weer is en dat vindt ze prima. "Zo creëert ze ruimte voor zichzelf om al die dingen te doen, zonder dat de Tweede Kamer daarover in paniek raakt."

De gedachten gaan onwillekeurig uit naar prins Claus die vond dat hij door zijn positie als echtgenoot van de koningin was veroordeeld tot 'kleurloosheid', dat hij een gevangene was van de constitutionele verhoudingen. Hij kreeg te maken met de gevolgen van de Lockheed-affaire, waarbij prins Bernhard steekpenningen van de vliegtuigbouwer had aangenomen. Achteraf gezien hield hij zich misschien te braaf aan de hem opgelegde beperkingen. Claus gaf zijn schoondochter de raad om vooral te laten zien wie ze was en zich niet te laten overschaduwen door Willem-Alexander.

Na het overlijden van Claus bleek dat de politiek achteraf vond dat de echtgenoot van Beatrix te veel in zijn bewegingsruimte is beperkt. Het ligt voor de hand dat Máxima van die omslag nu de vruchten plukt en haar vleugels kan uitslaan. Kleiterp ziet ook voor de toekomst geen problemen. "Het onderwerp is zó neutraal. Wie is er nu tegen meer financiële dienstverlening aan arme mensen?"

'Ik aarzel geen moment om haar een expert te noemen. Ze weet waar ze het over heeft en dat heeft iedereen snel in de gaten.'

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden