Maxim Februari Ik ben benieuwd wat voor schrijver ik word

Columniste Marjolijn Februari veranderde in Maxim en schreef een boek over die verandering. 'Volgens sommigen zijn mijn zinnen krachtiger nu ik testosteron slik.'

Marjolijn Februari was een aardige vrouw, schrijft NRC-columnist Maxim Februari op 17 september 2012. Altijd al wist de schrijver dat hij van binnen een man was. Het vrouwenlichaam zat zo in de weg, er was geen ontkomen meer. Na een klein jaar testosteron doet M. Februari, schrijversnaam van M. Drenth, verslag van de overstap van Marjolijn naar Maxim. Want nee, het was niet genoeg om als een vrouw in mannenkleren door het leven te gaan. Vandaag verschijnt 'De maakbare man. Notities over transseksualiteit'.

Als de kat binnen vijf minuten schaamteloos bij de interviewster op schoot springt, reageert Maxim Februari met: "Niet zo brutaal". Zelf is de schrijver dat allesbehalve. De zinnen komen bedachtzaam. Maxim Februari loopt aarzelend rond het kookeiland in de twee-onder-een kapwoning in een dorp op de Heuvelrug, om koffie te zetten. Wat draagt een man die tot een jaar geleden vrouw was? Jeans, trui, overhemd. De schoenen zijn het opvallendst. Glimmend gepoetste brogues.

Wat is de grootste verandering, uiterlijk?
"Mijn stem vooral. Die veranderde meteen door de testosteron. Ik zing nu ook vals. Als ik in huis wat zing, roept mijn vriendin: hoger. Maar dat kan ik niet, ik kan mijn zangstem niet sturen.

Ik krijg meer spieren. Dingen die ik eerder moeilijk kon optillen, zijn nu veel lichter. De spieren in de romp nemen toe. Mijn taille verdwijnt, het lijf wordt rechter. Soms ben ik bang dat mijn handen mij verraden, dat verkopers in een winkel denken: wat heeft die man toch kleine handen. Botten groeien niet, maar spieren wel. Er is iets meer spiermassa gekomen in het gebied tussen wijsvinger en duim, kijk, hier is het wat breder. Wenkbrauwen worden zwaarder, iets in het gezicht verschuift. Ik had al een formidabele kaaklijn, en die voelde ik groeien. Van mijn kapper hoor ik dat de haarlijn verandert. Ik krijg misschien van die inhammen. Baardgroei heb ik nog niet. Dat komt doorgaans tien maanden nadat met de testosteron is begonnen."

Bent u er zelf al aan gewend?
"Dat gaat langzamerhand. Je bent niet zomaar van het ene domein in het andere. Ook ik moet wennen. Ik heb een keer een ansichtkaart weg moeten gooien omdat ik per ongeluk met de verkeerde naam had getekend. Je moet steeds kiezen. Een tijd geleden stond ik in een toilet. Er kwam een vrouw binnen. Zodra ze me zag schoot ze er weer uit, om op het bordje te kijken dat op de deur stond. Ze dacht dat ze zich vergist had. Op dat moment besloot ik dat het tijd was om over te steken naar de herentoiletten."

Viel u op in het herentoilet?
"Ik was bang om ontmaskerd te worden, of op zijn minst aangesproken. Dat is onzekerheid. Die gaat op den duur wel over, denk ik. Ik ben daar wel gerust op. Maar niemand keek op. Ik heb wel gemerkt dat mannen-wc's smeriger zijn dan vrouwen-wc's. Wat dat betreft ben ik er erg op achteruitgegaan."

Hoe heeft uw omgeving gereageerd op de overstap van vrouw naar man?
"Heel goed. Misschien scheelt het dat ik in NRC schrijf. Ik verkeer in een wellevende omgeving. Dat is voor mensen veiliger dan wanneer ik me in schimmige steegjes zou ophouden. Wat mij ontroerd heeft, is dat ik meteen nadat mijn column was verschenen, allerlei zakelijke post kreeg met een aangepaste adressering. Er hebben dus overal aan bureaus mensen de moeite genomen dat uit zichzelf te veranderen. De kleinkinderen, kinderen van de dochter van mijn vriendin, zijn heel streng. Zodra iemand mij 'zij'; noemt, corrigeren ze dat onmiddellijk. Dit is hun poes trouwens, ze zijn op vakantie. Zij hebben het makkelijk opgepakt. Het is nu 'oma en Max'."

Hoe is het voor uw ouders?
"De meeste moeite hebben ze met mijn naam. Het is een breuk in de gezamenlijke geschiedenis. Nee, ze waren niet verbaasd. Ik heb met hen wel vaker gesprekken gevoerd over mannelijk-zijn en vrouwelijk-zijn. Ze hadden al meegemaakt dat ik een lesbische relatie had. Misschien scheelt het dat ik wat ouder ben, ik word binnenkort vijftig. Dat is een leeftijd waarbij ouders denken dat je het wel redt."

En uw vriendin?
"We waren vorige zomer op vakantie in Italië. Vrouwen zijn daar veel vrouwelijker dan in Nederland, dus je bent daar al snel een man, wanneer je er niet al te vrouwelijk uitziet. Een echtpaar dat we daar waren tegengekomen, noemde mij tegenover mijn vriendin 'your husband'. Dat overviel haar, en mij eigenlijk ook. Ik heb me destijds wel lesbisch genoemd, maar me nooit zo gevoeld. Voor haar is het lesbisch-zijn wel belangrijk, ook in de betekenis van maatschappelijk afwijkend te zijn. Mijn vriendin is nu niet hetero geworden. Als ze mij de deur uit zou zetten, zou ze niet op zoek gaan naar een man. Haar oriëntatie verandert niet. Ze zit nu met mij opgescheept. Toch denk ik af en toe dat ik heus wel heel leuk ben."

U schrijft in uw boek 'De maakbare man' dat het voor vrouwen makkelijker is een verandering in hun partner te accepteren dan voor mannen.
"Dat is natuurlijk niet voor iedereen hetzelfde. De praktijk leert dat lesbische relaties het goed kunnen hebben wanneer een van de vrouwen een transman wordt. Je bent toch al gewend afwijkend te zijn. Een grotere verandering is het voor een heterovrouw van wie de man een transvrouw wordt. Die komt van een klassiek huwelijk in een lesbische relatie terecht. Dat is een dubbele afwijking. Ze krijgt een homoseksuele relatie cadeau die een last in het leven is en haar man verdwijnt. Je merkt wel dat vanuit religies meer weerstand is tegen homoseksualiteit dan tegen transseksualiteit. Geboren zijn in een verkeerd lichaam wordt gezien als een scheppingsfout. Zeker wanneer je door de overstap in een heterorelatie belandt, heeft zo'n omgeving er weinig moeite mee. Tegen homoseksualiteit bestaat daar veel meer bezwaar."

Als Marjolijn Februari was u een nogal androgyne vrouw. In Nederland is er veel ruimte om af te wijken van standaardbeelden van mannelijkheid en vrouwelijkheid. Was die ruimte niet genoeg? Waarom zo'n grote stap?
"De vraag is, is het een biologisch probleem of een sociaal probleem. Ik denk dat het in de grond een biologisch probleem is, waarbij het brein de ene kant op ontwikkelt en het lichaam de andere kant op. Onze samenleving is nu eenmaal binair ingericht. In de hoofden van mensen zitten categorieën. Je bent man of vrouw. Het lichaam zendt sociale signalen uit. Die zijn subtiel. Waaraan zie je bij de bakker of iemand een man of een vrouw is? De verhouding tussen schouders en heupen is belangrijk, maar ook subtiele tekens in het gezicht: kaaklijn, haarlijn, oren.

Voor mezelf is het een optelsom van een biologisch en een maatschappelijk probleem. Het was voor mij niet op te lossen door een mannenpak aan te doen. Ik ben jaren geleden al eens door een verkoopster in een kledingzaak bij de arm gepakt en naar een andere afdeling geleid. Ze hield vol dat een mannenpak mij niet zou staan. En ze wilde dat ik schoenen met een hakje ging dragen, terwijl ik volhield dat ik geen hak wilde. Er zitten categorieën in de hoofden van verkopers en je moet niet proberen de grens over te steken. Zo heb je steeds het gevoel dat het voor jezelf niet klopt. Als je jong bent denk je dat het wel zal wennen. Het probleem is dat je het elke dag tegenkomt. Er is geen vakantie van te nemen. Naarmate je ouder wordt besef je dat het nooit meer ophoudt.

Ik heb het gezocht in carrières in steeds weer andere beroepen. Dan weer veiligheidsdeskundige, dan consultant, romanschrijver, wetenschapper, columnist. Een rommelige portefeuille waarbij ik onder verschillende namen gewerkt heb. Je probeert steeds weer een ander personage uit. Volgens deskundigen is dat kenmerkend, die pogingen steeds iemand anders te zijn. Maar je kunt niet iemand anders worden.

Ik was er enkele jaren geleden slecht aan toe. Gesprekken met een therapeut maakten duidelijk dat ik zo niet verder kon leven. Mijn vriendin wilde weten hoe erg het was en of het nodig was, de overstap te maken. Ze heeft me toen gezegd dat, als zij mocht kiezen, ze het liever niet wilde, maar dat ik het moest doen als ik het wilde."

Mogen we dat onbaatzuchtige liefde noemen?
(Even staart de schrijver voor zich uit.) "Ik heb het ook lang volgehouden voor haar. In die zin was het een gezamenlijk probleem. Aanvankelijk lag de situatie voor mij nog open, lag de uitkomst niet vast. Hoe langer ik erover nadacht, des te meer het tot me doordrong dat het niet openlag, dat ik door de ernst van de situatie gedwongen werd."

Was de stap voor u onvoorwaardelijk? Stel dat uw vriendin tegen was geweest?
"Mijn vriendin is een ruimhartiger mens dan ik ben en veel minder zenuwachtig. Ik maak me nooit zorgen over haar, omdat ze zoveel aankan, zeker op dit punt. Ze is zelf niet opgebouwd uit categorieën. Ze is wel geplaagd, dat ze met haar lesbisch-zijn toch nog goed is terechtgekomen dankzij mij."

Waarom nu? Waarom niet eerder of later?
"Ik heb het mezelf ooit beloofd dat ik dit zou doen. Tussen de 20 en de 30 heb ik er erg mee gezeten, dat was niet de meest glorieuze periode in mijn leven. Aanvankelijk is het een relationeel probleem. Als je jong bent, zoek je romantische betrekkingen. In die tijd vroeg ik me wel af wat lesbische vrouwen eigenlijk in mij zagen. Dan komt er een relatie en denk je dat iemand je kennelijk toch de moeite waard vindt. Het romantische probleem is dan opgelost. Maar dan duikt het ergens anders op. Steeds opnieuw werd ik uitgenodigd in de rol van de vrouwelijke schrijver. Ze hadden dan 'nog een vrouw nodig'. Culturele en literaire kringen zijn zo seksistisch. Mannelijke schrijvers nemen een vrouwelijke collega nooit helemaal serieus. Vreemd genoeg is mijn ervaring in mijn werk bij de veiligheid in de luchtvaart heel anders. Mannelijke piloten nemen een technisch advies van een vrouwelijke collega gewoon aan. In de literatuur voel je de minachting van mannelijke schrijvers voor zowel hun vrouwelijke collega's als voor hun lezers wanneer dat vrouwen van boven de vijftig zijn. Ik ben benieuwd wat voor schrijver ik word, maar ik voel me verplicht de feministische kant op te gaan.

Je kunt je dus wel op je werk storten, maar ook daar kom je het dan tegen. Als je jonger bent, ben je vooral wat je presteert. Maar wanneer je ouder wordt, besef je dat je vooral bent wie je bent. Dat wordt duidelijker en belangrijker. Toen ben ik de mogelijkheden gaan onderzoeken. Nu is het ook voor jongeren rond de twintig mogelijk de stap te zetten, bijvoorbeeld in een jaar tussen de middelbare school en de studie in. Toch is dat niet makkelijker. Op die leeftijd moet je dan ingrijpende besluiten nemen, zoals of je je baarmoeder laat verwijderen en je dus nooit zelf kinderen zult krijgen. Dat stadium ben ik voorbij. Bij nog jongere kinderen moeten de ouders toestemming geven. Een zware beslissing. Ik zou dat zelf niet gemakkelijk vinden. Het lichaam is belangrijk. Zeker in een tijd dat je romantische betrekkingen aangaat. Je moet dan maar net iemand vinden die iemand wil met een lichaam waar wat haken en ogen aan zitten. Of juist niet meer. "

Hoe omschrijft u zichzelf als man?
"Ik ben altijd smal geweest en dat blijf ik ook. Ik heb kleine oren en daardoor zal ik er altijd jonger uit blijven zien. Ik ben wel kleiner geworden. Tenminste, dat ervaar ik zo. Ik ben 1.80, dus ik was een lange vrouw. Ik maakte mee dat mannen kleiner waren dan ik. Voor mij was dat geen probleem. Nu weet ik hoe gevoelig dat ligt. Pas zag ik een foto van mijn broer en mij. Mijn broer is 1.95. Ik dacht: wat ben ik een klein mannetje. Ik ben altijd lang geweest. Dat is nu niet meer zo.

Elke dag zie ik er weer anders uit. Het zal nog wel een paar jaar duren voor het testosteron zijn effect heeft gehad. Ik ben zelf ook benieuwd waar het heen gaat. Mijn neus is gelukkig niet groter geworden, dat zie je wel eens, je kunt van testosteron een behoorlijk dikke neus krijgen. Mijn stem is lager, maar er moet naar mijn gevoel nog meer grondtoon onder komen. Op straat moet ik eraan wennen meer ruimte in te nemen. Ik was gewend opzij te gaan, zoals vrouwen onbewust doen in de primitieve apenhiërarchie waarin we leven. Dat doe ik nu niet meer voor een man. Ik loop rechtdoor, tenzij hij heel groot is. Dan is er nog de kwestie van de deur openhouden voor vriendinnen. Ik ben opgevoed in de jaren zeventig. Toen accepteerden vrouwen het niet wanneer een man de deur voor hen openhield. Tegenwoordig merk ik dat vrouwen me venijnig aankijken wanneer ik de deur niet voor hen openhoud. Dus denk ik dat het toch maar moet. Ik ben nogal secundair, ik moet overal nogal over nadenken."

Is het makkelijker, van vrouw naar man over te gaan dan andersom?
"Van vrouw naar man, dat wordt al snel gezien als een vorm van promotie. Je stijgt op naar mannelijkheid. Andersom kan gezien worden als een stap achteruit. In het algemeen geldt dat schoonheid belangrijk is, uiterlijke kenmerken in ieder geval Wanneer iemand van 1.60 met zachte, ronde vormen van vrouw naar man wil gaan, is dat lastig. Net zoals wanneer een heel lange man naar vrouw wil gaan. Ik denk dat het belangrijk is, je dit heel goed te realiseren. Van vrouw naar man is door de hormonen een ingrijpender proces, de veranderingen zijn groter.

Het is niet iets om een spelletje mee te spelen. Ik noem in mijn boek het voorbeeld van de Amerikaanse columniste Norah Vincent, die anderhalf jaar als een man geleefd heeft. Die moest daarna in psychiatrische behandeling, Het tast je aan, in een ander domein te leven."

Is het onomkeerbaar, kun je halverwege stoppen?
"Voor je eraan begint, moet je goed nadenken en veel praten. Je kijkt naar jezelf, je vraagt je af of je die stap aankunt, of het gaat lukken. Het is een heel avontuur waaraan je zelf ook moet wennen. De veranderingen door testosteron zijn zo groot dat je moeilijk terug kunt. Mij maakt het rustiger."

Komt u ooit zover dat u naar een zwembad kunt?
"Zeker. Nadat je een tijd testosteron hebt gebruikt en een operatie hebt ondergaan is het lichaam onmiskenbaar mannelijk. Uiteindelijk kun je onzichtbaar worden."

Onzichtbaar?
"Dat niemand je meer aankijkt met een blik waaruit twijfel blijkt. Ik ben nu behoorlijk gevoelig daarvoor. Zodra ik in een winkel kom en ze zeggen: 'wat kan ik voor u doen', dan denk ik dat ze expres het woord meneer weglaten. Maar dat gaat wel over."

Schrijft u anders, als man?
"Ik had een roman liggen, jaren al, en daar kwam ik niet verder mee. Dat ga ik nu oppakken. Ik heb mijn spoken verjaagd. Volgens sommigen zijn mijn zinnen krachtiger geworden sinds ik testosteron slik, maar als ik teruglees wat ik vroeger produceerde, dan denk ik dat ik voor die tijd toch ook echt wel eens een krachtige zin schreef. Het moet maar blijken, ik heb behalve columns nog niet echt iets geschreven."

Behalve dan 'De maakbare man', een boek met een geestige, lichte toon over dit zware onderwerp. Typisch vrouwelijk, zou je kunnen denken.
"Dat hangt er maar net vanaf hoe je beeld van vrouwelijke schrijvers is."

Maxim Februari, 'De maakbare man. Notities over transseksualiteit', Prometheus, 131 blz. € 14,95.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden