'Maurits was van huis uit zeer humaan'

Jhr. Jan J. G. Beelaerts van Blokland geeft het boek dat hij heeft geschreven over zijn idool, 'Bevelhebber, leider en diplomaat' prins Maurits (1567 - 1625), zelf uit. Eind deze maand zal het in beperkte oplage verschijnen. De nu 89-jarige oud-generaal heeft zich wel enigszins verkeken op wat er allemaal bij komt kijken om zo'n project tot een goed einde te brengen. ,,Ik ben al een kwart eeuw geleden met dat boek begonnen. Een paar jaar terug ben ik er serieus werk van gaan maken.''

Fred Lammers

Mevrouw Beelaerts vond dat gedoe met blocnotevelletjes en notities op een oude schrijfmachine maar niets en deed haar man een tekstverwerker cadeau. Deze moest de stress op 'De Hemelse Berg', aan de Benedendorpsweg in Oosterbeek het hoofd bieden, maar het pakte averechts uit.

,,Van die computer werd ik compleet gek. Op een gegeven moment was het hele verhaal weg. Gelukkig had ik mijn handgeschreven teksten nog.''

In het eigen familiearchief vond de jonkheer ook leuke bijzonderheden waarvan hij dankbaar gebruikmaakte.

,,De Beelaertsen hebben regelmatig met prins Maurits te maken gehad, met name als het tijdens prinselijke bezoeken op het schenken van goede wijn aankwam, en ook met het beschikbaar stellen van stalruimten voor de cavalerie van de prins. Die betrokkenheid met mijn voorouders maakt het extra interessant. Mijn zoon Karel heeft de uiteindelijke tekst gecorrigeerd en de inleiding geschreven, hoewel ik die weer heb gewijzigd. Vorige week hebben we de drukproeven gecorrigeerd en nu is het wachten op het moment waarop het boek er is. Daarmee los ik de belofte in die ik heb gedaan aan mijn oom prof. jhr. W. J. M. van Eysinga, die hoogleraar was in Leiden. Hij publiceerde in 1945 een studie over Hugo de Groot. Omdat de prins in die studie onderbelicht bleef, vond oom het een mooie taak voor mij om daarmee aan de slag te gaan. Het heeft lang geduurd, maar nu kan ik toch zeggen: opdracht voltooid.''

Jonkheer Beelaerts deed eerder van zich spreken. Een van zijn meest opvallende wapenfeiten was in mei 1941 zijn tocht naar Engeland in een gestolen watervliegtuigje. Samen met een paar vrienden - onder wie een jachtvlieger die het toestel kende - ontvreemdde hij dat uit de Amsterdamse Minervahaven, toen de Duitsers even niet opletten.

In Engeland zette jonkheer Jan zich in voor de roemruchte Prinses Irene Brigade. Toen dat legeronderdeel door de regering in ballingschap werd aangewezen om naar Nederlands Indië te gaan, stuitte dat op groot verzet.

,,Onze brigade bestond uit vrijwilligers. De mannen hadden het gevoel te worden genaaid met dat Indië-plan. Ze verzetten zich met kracht, en met de grondwet in de hand. Als vrijwilligers lieten zij zich niet tegen hun zin naar de tropen sturen. Er dreigde een algehele muiterij.''

,,Nu stond er in de grondwet ook, dat de koning het hoofd is van onze strijdkrachten. Ik heb prins Bernhard, die ik persoonlijk al van voor de oorlog ken, gebeld en gezegd dat als hij niet direct hier naar toe kwam met een bevel van de koningin om alsnog naar Indië te gaan, het een hopeloze boel was. De prins is meteen gekomen met een door koningin Wilhelmina getekend papier. Tegen Wilhelmina durfde niemand nee te zeggen. De troepen zijn toen als makke schapen aan boord gegaan.''

Uit dankbaarheid voor de inzet van Bernhard in de Londense jaren, organiseerde de jonkheer vanaf de 75ste verjaardag van de prins om de vijf jaar een militair eerbetoon in het park van Soestdijk. Voor het eerst in 1976, toen prins Bernhard moeilijke tijden doormaakte in verband met de Lockheed-affaire.

,,Dat eerste eerbetoon werd me van vele kanten afgeraden, maar het werd een groot succes. Na afloop zei de prins tegen mij: 'Jan ik lag onder het podium, maar jíj hebt mij daar weer opgezet'!''

Als oud-militair wordt jonkheer Beelaerts door Maurits geboeid. ,,Er zijn raakvlakken, al waren de problemen die prins Maurits had niet te vergelijken met de problemen van de Prinses Irene-brigade, die 1250 man sterk naar Normandië ging. Wij hadden te maken met een regering die wij een zielig zootje vonden. Koningin Wilhelmina dacht daar ook zo over. Zij had het tijdens een van onze ontmoetingen over haar 'slechte medewerkers'.''

,,Prins Maurits had daar geen klagen over. Hij had goede medewerkers. Bovendien werkte hij met een zeer nijvere bevolking en er was in zijn tijd een geweldige toestroom van hoogontwikkelde asielzoekers, van wie hij dankbaar gebruikmaakte. Meer schíjnen dan zíjn ten opzichte van de vijand, daar draait het om! Maurits had dat goed begrepen. Aan financiële bronnen en manschappen had Spanje geen gebrek. De manschappen werden gerecruteerd uit rooms-katholieke landen en het geld om oorlog te voeren kwam uit Amerika. Dat maakte Spanje zo overmoedig dat het zich op den duur aan alle kanten overspeelde.''

Belangstelling voor het militaire werd jonkheer Beelearts met de paplepel ingegoten. ,,Mijn vader was voorzitter van het Legermuseum in kasteel Doorwerth.

Mijn moeder was een Girard de Mielet van Coehoorn en dat is een familie van militairen. In de hal van mijn ouderlijk huis, hier in Oosterbeek, stonden twee saluutkanonnen en boven aan de trap hing een sabel dat de latere koning Willem de Tweede droeg in de Slag bij Waterloo. Hij schonk dat aan mijn betovergrootvader, die zijn adjudant was. Bij de Slag om Arnhem in 1944 is het allemaal verloren gegaan toen de oorspronkelijke Hemelse Berg grotendeels afbrandde.''

Jonkheer Beelaerts, neef van de bekende vice-president van de Raad van state, jhr. Frans Beelaerts van Blokland, constateert dat prins Maurits van huis uit 'zeer humaan' was ingesteld.

,,Hij voelde niets voor bloedvergieten en stelde zijn mensen niet in de waagschaal. Bij Nieuwpoort gebeurde dat toch. Als dienaar van de heren Staten liet Maurits zich overhalen daar in actie te komen, maar de staten vergisten zich in de tegenpartij die werd aangevoerd door aartshertogin Isabella van Oostenrijk. Het was daar kiele, kiele. Met alle respect voor de prestaties van Maurits, maar die Isabella was een fantastisch wijf. Zij wilde dag en nacht kanonnen horen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden