Mata Hari had geen schijn van kans, blijkt nu

dossier openbaar | De geheimhoudingstermijn zou pas in oktober aflopen, maar het gerechtsdossier van Mata Hari blijkt al op internet te staan.

Pas honderd jaar na haar executie zou het gerechtsdossier van Mata Hari openbaar worden gemaakt in Parijs. Op 15 oktober 2017 dus. Maar nu blijkt het gehele dossier al enige tijd op internet te staan. Maar liefst 1295 pagina's aan documenten.


Alle Mata Hari-deskundigen wachtten met smart op het moment dat de geheimhoudingstermijn zou verlopen. Dan konden ze met eigen ogen bestuderen hoe sterk haar rechtszaak was, nagaan of de oriëntaalse danseres van Friese komaf echt schuldig was aan spionage voor Duitsland.


Maar onderzoekster Hanneke Boonstra, die ooit hoorde dat ze misschien familie is van Mata Hari (nooit bewezen), ontdekte dat het Franse ministerie van defensie het dossier mogelijk in 2014 al online heeft gezet. Tegelijk met duizenden andere juridische dossiers van terdoodveroordeelden in de Eerste Wereldoorlog.


Meermaals vroeg Boonstra in Frankrijk informatie op over de haast mythische femme fatale, die op 7 augustus 1876 in Leeuwarden werd geboren als Margaretha Geertruida Zelle. De Fransen waren niet echt scheutig in hun hulp. Tot ze opeens een linkje kreeg naar het archief Mémoire des Hommes van het ministerie van defensie. Ze zat sprakeloos achter haar bureau en wist: dit is hét dossier.


Het dossier bestaat, zo blijkt, uit persoonlijke brieven van Mata Hari vanuit de gevangenis, verslagen van verhoren, processen-verbaal, getuigenissen, militaire telegrammen, verslagen van agenten die haar een half jaar schaduwden en een bewijs van haar veroordeling inclusief straf: Mort, de doodstraf.


Een maand geleden reisde Boonstra naar de conservator in het kasteel van Vincennes in Parijs, waar twaalf militairen Mata Hari in oktober 1917 fusilleerden. "Dit is alles mevrouw, verder hebben we niets", verzekerde hij haar.


Jaren geleden mocht de Franse schrijver en uitgever Jean-Pierre Turbergue het dossier inzien met toestemming van de minister van defensie. Turbergue concludeerde dat Mata Hari geen volbloed spionne was. Meer een informante die verkeerde in hoge militaire en politieke kringen en hooguit charmante leugentjes verkocht. De rechtszaak van de Franse krijgsraad bleek niet bijster sterk en deze conclusie blijft nu overeind.


Vooral bijzonder is het de persoonlijke correspondentie van Mata Hari te kunnen lezen, bijvoorbeeld met haar dienstmeisje, de Nederlandse consul in Parijs en luitenant Mornet, de aanklager in het proces tegen haar. De verslagen van schaduwagenten verschaffen een inkijk in haar rijke Parijse leven.


Uit de processtukken blijkt dat Margaretha Zelle geen schijn van kans had voor het militair tribunaal. De aanklagers en rechters van de Franse krijgsraad leken een voorbeeld te willen stellen. Een vrouw die met geld smeet terwijl honderdduizenden jonge Franse mannen op het slagveld omkwamen, dat kon niet. Een verzoek om herziening werd afgewezen.


In een brief aan luitenant Mornet schreef Mata Hari dat ze geen advocaat wilde. Ze wilde zichzelf verdedigen. Dat mocht niet van hem, ze kreeg toch een advocaat.


Kapitein Bouchardon van de Franse geheime dienst zette in zijn onderzoeksrapport: 'Dit gevaarlijke wezen, dat gewend is mannen te bespelen, zij is de geboren spionne'. Later wijdde Bouchardon nog uit over alle hoge militairen van wie ze maîtresse was. Hij telde er zeker vijftien.


Uiteindelijk werd Mata Hari op 15 oktober 1917 naar de schietbaan bij Vincennes gebracht waar het vuurpeloton al klaar stond. Het vonnis werd nog eens voorgelezen. Een blinddoek weigerde ze.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden