Mat Herben

Mat Herben (Den Haag, 1952) is fractievoorzitter en politiek leider van de LPF. Voordat hij in 2002 Pim Fortuyns woordvoerder werd, was Herben algemeen hoofdredacteur bij de afdeling voorlichting van het ministerie van Defensie. Van 1993 tot 1997 trad hij op als voorzitter van de Haagse vrijmetselaarsloge 'Via Lucis'.

1.Gij zult de here uw god aanbidden en hem liefhebben met geheel uw hart, geheel uw ziel en met al uw krachten

,,Weet je wat mij zo tegenstaat in interviews met Bekende Nederlanders? Dat ze, zodra het over God gaat, zo'n makkelijke way out zoeken. 'Als God bestaat, waarom is er dan zoveel leed op de wereld?' en meer van dat soort goedkope clichés. Eigenlijk zeggen ze: ik kan het niet begrijpen, dus is het niet zo. Als je zo redeneert, bestaat radioactiviteit pas sinds de uitvinding van de Geigerteller. Het is de menselijke beperktheid die jou verhindert dingen te zien, maar dat wil nog niet zeggen dat ze er niet zijn. Kijk, voor een agnost heb ik wel een zekere sympathie, maar de atheïst, die stellig roept 'Er is geen God' vind ik stuitend arrogant. Ja, ik ben ervan overtuigd dat God wel bestaat, maar mijn stelling is gebaseerd op aannames. Ik geloof niet dat zoveel grote denkers, in zoveel generaties voor mij, het mis kunnen hebben gehad. Dat betekent niet dat ik die geloofswaarheden klakkeloos heb aangenomen -ik ben in wezen een antidogmatisch mens- nee, ik heb erover nagedacht. Dat is één. De ratio. En dan er is nog de emotionele kant. Mijn geloof in God is ook gebaseerd op persoonlijke ervaringen.

Tot mijn dertigste hield ik mij niet echt diepgaand bezig met de vragen des levens. Als je jong bent, denk je onsterfelijk te zijn. Probeer maar eens aan iemand van onder de dertig een pensioen te slijten. Dat lukt je niet. En terecht. Het leven zelf, het leven met de hoofdletter L, is dan veel belangrijker. Ook bij mij ging alles zo z'n gangetje -werk, huwelijk, dochter- tot ik in 1983 met mijn neus op de feiten werd gedrukt doordat mijn ouders en een neefje van twaalf bij een verkeersongeluk om het leven kwamen. Mijn familie raakte verscheurd. Het hart was eruit gerukt. Ik heb lange gesprekken gevoerd met mijn broers en zussen. Antwoorden gezocht op de vraag: waarom moest dit ons overkomen? Na een jaar was ik helemaal leeg, uitgeput. En ik wist: jezelf afvragen waarom jou dit lot moet treffen is verkeerd. De vraag moet zijn: waarom overkomt mij iets niet? Het is het lot van ieder mens om verdriet en vreugde mee te maken in het leven. Het leven is er juist om eenheid te vinden in die tegenstellingen. En uiteindelijk komt alles, geluk en ongeluk, zwart en wit, licht en duisternis, samen in God.''

2.Gij zult de naam van de heer uw god niet zonder eerbied gebruiken

,,Hier ligt een dieper geheim verborgen. Dit gebod heeft natuurlijk niets met vloeken te maken - alsof God zich daar iets van aan zou trekken! JHWH, de werkelijke godsnaam, spreek je uit met eerbied. Weten wie God is, Zijn naam leren kennen, staat gelijk aan het benaderen van de grote raadsels van Zijn schepping. Die gedachte past bij de manier waarop ik, als vrijmetselaar, mijn leven heb ingericht. De vrijmetselaar zoekt naar het verloren meesterwoord. Dat is Gods naam. De vrijmetselarij is geen sekte, geen godsdienst, geen ideologie of levensbeschouwing. Het is een levenshouding. Als leerling heb je de plicht om jezelf te leren kennen, als gezel moet je de medemens ten dienst staan en als meester ben je vooral bezig met de verhouding tot de Opperbouwmeester des Heelals. Ja, we komen bijeen in loges, maken gebruik van oude rituelen -waarom noem je dat romantisch? Dat is het helemaal niet. Het is eerder een last. Je wordt iedere keer de tempel uitgestuurd met de opdracht je best te doen. Flierefluiten is er niet bij, als je vrijmetselaar bent.''

3.Gij zult de dag des heren heiligen

,,Het liefst breng ik mijn schaarse rustmomenten in de badkamer door. Eerst laat ik de hond uit, dan laat ik mijn bad vollopen, stap erin en ga vervolgens drie kwartier naar het plafond liggen staren. Ik denk over van alles en nog wat na. Nee, niet over de politiek. Over menselijke verhoudingen, over belangrijke dingen. Politiek is niet belangrijk. Het is niet meer dan een middel om het leven in te vullen en een beetje te ordenen.''

4.Eer uw vader en uw moeder

,,Ik kreeg een telefoontje van de ambassade. Er was een ernstig ongeluk gebeurd in de toenmalige DDR, mijn vader was al overleden en de situatie van de anderen was ernstig. Ik pakte mijn boeltje bij elkaar en reed met mijn broer naar Maagdenburg. Daar hoorde ik hoe het was gebeurd. Mijn ouders, mijn broer, zijn vrouw en hun zoontje kwamen terug uit Polen, waar mijn moeders familie woont. Ze reden op de transit-autobahn, de doorgaande weg van Berlijn naar het westen. Een dubbele tweebaansweg, zonder vangrail in het midden. Het was avond, aardedonker. Op de ene weg was een West Berlijnse in slaap gevallen en via de middenberm op de andere weg terechtgekomen. Tijdens die manoeuvre was haar auto op z'n kant terechtgekomen. Mijn broer is dus met grote vaart in de getectyleerde onderkant van haar auto gereden. 'Pas op het allerlaatste moment,' vertelde hij me later, 'zag ik iets zwarts voor mij opdoemen.' Hij heeft nog geremd, maar het was te laat. Mijn vader vloog door de voorruit en was op slag dood. Mijn moeder zat bekneld op de achterbank. Zij is later die nacht in het ziekenhuis overleden. Net zoals mijn neefje. Mijn broer en zijn vrouw waren zwaargewond. Toen ik mijn vrouw belde, zei ze, nog voor ik iets kon zeggen: 'Ik weet al wie er dood zijn. Ik heb je ouders en je neefje door een tunnel zien lopen.' Ze wist welke kleren ze droegen -alles klopte precies...

Ik zeg dit met tegenzin -mijn vrouw wil het liever niet- maar ik wil het toch vertellen om je een idee te geven van wie ik ben en waar ik in geloof. Als katholiek jongetje ben ik opgevoed met het idee dat ieder mens een engelbewaarder heeft. Ik weet niet hoe letterlijk je zoiets moet nemen, maar ik vind de gedachte te mooi om hem te laten varen. Er is -om maar eens een open deur in te trappen- veel meer tussen hemel en aarde. Die overtuiging geeft mij troost. Ik weet hoe graag dit verkeerd wordt uitgelegd, maar ik heb nog vaak 'contact' met mijn ouders. Ik stel mij daarvoor open. Zo is het ook in de vrijmetselarij, iedere samenkomst begint met het ritueel: wie zoekt zal vinden, wie bidt zal gegeven worden en wie klopt, zal worden opengedaan...

Het spijt me, het is nog altijd moeilijk om over die periode te praten en tegelijkertijd heeft die ervaring mijn leven 'verrijkt'. Het leven is een zoektocht naar waarheid. Dat gaat met vallen en opstaan. Zonder ziekte en tegenslag zou de mens een onuitstaanbaar wezen zijn. Nee, ik verzet mij niet. Ieder huisje heeft zijn kruisje -dat vind ik een mooie, katholieke waarheid. Je kunt je wel boos maken over het slechte weer, maar dat is vruchteloos. Ik kan verdrietig zijn over het feit dat mijn ouders er niet meer zijn, maar ik denk liever aan de tijd die ik wel met hen heb doorgebracht, aan de onvoorwaardelijke liefde die ze mij hebben gegeven.''

5.Gij zult niet doden

,,Ik leef vanuit de gedachte dat het ieder moment afgelopen kan zijn. Ik ben nooit zenuwachtig en ik ben niet bang. Niet voor het donker, niet voor confrontaties, niet voor de dood. Wacht, misschien moet ik dit toch nuanceren: ik ben wel bang dat mijn vrouw en dochter wegvallen, dat hen iets overkomt of dat ze ergens verdriet om zullen hebben, maar voor mij persoonlijk: nee. Toen ik kogelbrieven kreeg, kon ik alleen maar medelijden hebben met degene die ze had verstuurd. Ook Volkert van der G. is een meelijwekkende persoonlijkheid, een zieke geest. Ik wind me nog altijd op over de gebrekkige beveiliging van Pim, al besef ik tegelijkertijd dat dit soort gekken, deze fundamentalistische fanatici, van alle eeuwen zijn. Belangrijker is dat Van der G. model staat voor een grote groep mensen die zo denkt. Daarom heb ik mij, van meet af aan, afgevraagd: wie waren zijn vrienden? Uit welke kranten haalde hij zijn inspiratie? Van wie verwachtte hij applaus? Jij gelooft niet dat hij applaus heeft gekregen? Kom nou toch! Ik heb later voldoende steunbetuigingen op internet gelezen. Het echte applaus komt nog, wacht maar af. Nu durven ze nog niet, maar over een paar jaar, als er weer een linkse wind waait in dit land, zul je het horen. Ja, de kogel kwam van links... of laat ik het anders zeggen: bij mijn weten zijn er de laatste decennia in Nederland geen terreurdaden door rechts gepleegd.

Volkert van der G. komt, dankzij een falend Nederlands rechtssysteem, over elf jaar al op vrije voeten. Officieel pas over twaalf jaar, maar hij mag eerst een jaartje wennen aan de vrijheid. Twintig jaar, met dwangverpleging: daar had ik mee kunnen leven. Dit is een bespottelijke straf. Als er op het doden van een Bekende Nederlander is zo'n geringe sanctie staat, nodig je mensen haast uit een moord te plegen om daarmee zelf 'onsterfelijk' te kunnen worden. En je hoeft maar even Idols te kijken - het is een vreemde vergelijking, maar ik zeg dit even om de gedachte te bepalen - om te zien hoe groot die behoefte kennelijk is.''

6.Gij zult geen onkuisheid doen

,,God schiep Adam. De mens. In de bijbel staat: 'Man en vrouw schiep Hij hen' dat betekent dus dat de mens pas compleet is als hij het mannelijke en het vrouwelijke in zich verenigt. Er is een mooie theorie die stelt dat God zoveel liefde had, dat hij de mens schiep om van dat overschot af te komen. Die onbaatzuchtige liefde gaat uit van schenken en ontvangen; mensen hebben elkaar nodig om de liefde te beleven. Seksualiteit staat daar los van. Die is er om de soort in stand te houden. Ik vind dat de overheid zich niet mag bemoeien met de manier waarop een individu zijn seksuele leven inricht. Eigenlijk zou ook de katholieke kerk zich afzijdig moeten houden. Ze doen veel te veel uitspraken over de pil, condooms en homoseksuelen. Dat is allemaal bijzaak. De kerk mag een lans breken voor het huwelijk als hoger voorbeeld van goddelijke liefde; een samengaan van het mannelijke en het vrouwelijke. Ook kinderen krijgen is een magische, letterlijke benadering van de Schepper. We scheppen. We geven door. Homoseksualiteit is natuurlijk van een heel andere orde. Als je mijn redenering consequent doortrekt, dan moet je zeggen dat het mannelijke en het vrouwelijke nodig zijn om tot volmaaktheid te komen. Maar je kunt natuurlijk ook zeggen dat een homoseksueel zijn vrouwelijke kanten sterker heeft ontwikkeld... hoe dan ook: het is niet aan mij om daarover te oordelen. Ieder mens moet op zijn eigen manier zalig worden of, zoals de Duitsers zeggen, zijn 'Sitzt im leben' vinden. Het geweten van de mens is zijn domein, alleen daar raakt hij aan God. Dat geeft mij, als katholiek, ook de verplichting om naar eer en geweten te handelen en te leven. Niet volgens de Veronica-cultuur: leven naar willekeur, doen wat je gevoel je ingeeft, nee, je moet het geweten vormen. Je moet je verdiepen in zaken, bereid zijn te luisteren, nadenken en je vervolgens zelfstandig een oordeel vormen. En als dat jouw zuivere, particuliere oordeel is, dan mag niemand - ook de kerk niet - daar in treden. Als ik die gewetensvrijheid niet had, zou ik geen katholiek kunnen zijn.''

7.Gij zult niet stelen

,,Nee, natuurlijk moet je niet stelen. Heb ik ook nooit gedaan. Maar de diepere lading is: je moet een ander niet onthouden waar hij recht op heeft. De LPF heeft een broertje dood aan de ontwikkelingshulp zoals die thans gegeven wordt. Er is in de afgelopen dertig jaar letterlijk duizend miljard euro naar Afrika gegaan en die arme Afrikanen zijn er geen spat beter van geworden. We moeten de handelsbarrières slechten en de subsidiestromen stoppen zodat we de mensen daar in staat stellen, middels fair trade, een eigen bestaan op te bouwen. Dat is mijn politieke vertaling van dit gebod.''

8.Gij zult tegen uw naaste niet vals getuigen

,,De meest vuile aantijging aan mijn adres vond ik de vooronderstelling dat ik, als voormalig ambtenaar van het ministerie van Defensie, smeergeld zou hebben aangenomen om de aankoop van het JSF-gevechtsvliegtuig er in de Tweede Kamer doorheen te drukken en dat ik op die manier dus betrokken zou zijn geweest bij de moord op Pim. Het is ook zo'n dom cliché. Als je iets met defensie te maken hebt gehad, wordt alles wat je zegt of doet meteen met spionage en omkoping in verband gebracht. De eerste die over dat smeergeld begon was Theo van Gogh. Hij heeft, op aandringen van mijn advocaat, zijn excuses aangeboden. Een jaar later kwam Thomas Ross weer met hetzelfde verhaal aanzetten. Dit keer stond het in 'De zesde mei' een boekje dat in de prijzen viel vanwege het 'realistische karakter'. Nou, het is broddelwerk! Iedereen die Pim een beetje heeft gekend, weet dat het een grote aanfluiting is. Waardeloos. Zo'n man verdient geen lof. Hij moet, besmeurd met pek en veren, de stad worden uitgedragen. Ross is een populistisch schrijver die met bouquetreeks-boekjes over Srebrenica, Fortuyn of Bernhard bij links Nederland in de smaak wil vallen. Ik ben blij dat prins Bernhard onlangs, in zijn open brief, eindelijk eens een keer heeft teruggemept. Volkomen terecht. Ross is een leugenaar. Maar goed: eerlijk duurt het langst. Of ik altijd de waarheid spreek? Ja. Altijd. Goed, ik ben Jezuïtisch geschoold en ik heb geleerd dat het beter is soms de waarheid gefaseerd te vertellen, maar ik lieg nooit. Ik ken -om een bijbelse term te gebruiken - mijn gebrokenheid, maar ik richt mijn leven zo in dat ik later nooit ergens met spijt op terug hoef te kijken.''

9.Gij zult geen onkuisheid begeren

,,En wil je weten waarom ze uiteindelijk met die roddels over het smeergeld op de proppen kwamen? Omdat ze tot dat moment geen enkel smetje op mijn blazoen hadden kunnen ontdekken. Toen ik de politiek inging, werd mijn dorp door een horde journalisten van zogenaamde kwaliteitskranten bezocht om uit te vinden of er iets op mijn gedrag viel aan te merken. Ze hebben mijn buurvrouw gevraagd of ik mijn echtgenote wel eens sloeg. Ze zijn naar de kroeg gegaan om te horen of ik wel eens dronken was geweest. Ze hebben de eigenaar van de plaatselijke supermarkt gevraagd of ik mijn rekeningen wel op tijd betaalde. Ze zijn de spreekkamer van mijn huisarts binnen gedrongen om uit te zoeken of ik drugs gebruikte. En toen ze helemaal niets konden vinden, besloten ze mij als het saaie, brave ambtenaartje af te schilderen. Nou, ik vind het allemaal best. Ik heb geen donkere kanten. Ik ben geen man van vulgaire uitspattingen. Ik ben een gewone burger. Is daar iets mis mee?''

10.Gij zult niet begeren wat uw naaste toebehoort

,,Ik heb nooit deze leiderspositie begeerd. Ik ben van nature de tweede man. De woordvoerder. De voorlichter. Een paar stappen achter de baas aan. Buiten beeld. Als ik in 2007 een betere lijsttrekker kan vinden, doe ik graag een stap opzij. Dan ga ik weer coachen, net zoals in het begin, op de achtergrond. Voor mij zou dat een vooruitgang zijn. Ouder en wijzer? Dat weet ik niet.... Hoe meer je weet, hoe meer je beseft dat je niets weet. Ik besef mijn eigen beperktheid. Natuurlijk, ik wil wel vooruit komen, maar soms denk ik ook: had ik maar iets minder die drang naar wijsheid en inzicht. Wie wijsheid vermeerdert, vermeerdert smart -er komen steeds meer vragen op me af. Mijn ideaal schuilt eerder in het kleine geluk: een mooi boek, een goed glas wijn, een sigaar in mijn hoofd en Mozart op de achtergrond. Later, als -wat God verhoede- mijn vrouw zou komen te overlijden, zou ik wel eens tot een kloosterorde kunnen toetreden en uiteindelijk is er, hoop ik, de hemel. Ik stel mij de hemel voor als een situatie waarin ik gelukkig ben, samen met God en mijn familie. Ik stel me het hiernamaals voor als de vervolmaking van alles wat je in het leven hebt willen nastreven, als de oplossing van alle grote raadsels. Tevreden met alle vragen. Tevreden met alle antwoorden. Te weten: zo is het goed.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden