Martin Scorsese: koning van de misdaadfilm

'The Aviator' uit 2004 met Leonardo DiCaprio in de hoofdrol.Beeld TRBEELD

Als elfjarige tekende Martin Scorsese al zijn eerste film. Het Eye Museum in Amsterdam toont deze zomer alle 24 films en ruim 400 objecten en documenten uit zijn privéverzameling.

Op het bloedrode affiche waarmee het Eye Film-instituut zijn grote zomertentoonstelling onder de aandacht brengt, staat een foto van Robert De Niro uit 'Taxi Driver'. Logisch wel, de film betekende in 1976 de grote doorbraak van de New Yorkse regisseur Martin Scorsese (74) die veertig jaar later gevierd wordt als een van de belangrijkste Amerikaanse regisseurs.

De misdaadfilm waarin De Niro als Vietnamveteraan zijn slapeloze nachten probeert te verdrijven als taxichauffeur in New York, en langzaam doordraait, is nog even meeslepend. De scène waarin hij voor de spiegel staat en tegen een denkbeeldige tegenstander praat ('You're talkin' to me?') hoort tot de meest geciteerde in de filmgeschiedenis. Die scène was overigens niet van tevoren bedacht, De Niro improviseer-de hem ter plekke. Alleen al daarom is het aantrekkelijk om Taxi Driver (opnieuw) te bekijken. Hoe deed De Niro dat nou eigenlijk, hoe gaf hij de getergde, explosieve antiheld vorm?

Tekst loopt door onder afbeelding

Scène uit 'Raging Bull', een biografische film over professioneel bokser Jake LaMotta uit 1980.Beeld TRBEELD

De film is deze zomer te zien in het Eye Filminstituut in Amsterdam, waar 'Martin Scorsese: The Exhibition' is neergestreken. Deze grote, reizende tentoonstelling was eerder te zien in Berlijn, Parijs en New York en bestaat uit 462 objecten, foto's, filmscripts en scènes uit Scorsese's omvangrijke oeuvre. Daarnaast brengt Eye vrijwel alle films die de regisseur vanaf de vroege jaren zestig maakte opnieuw in omloop. Daaronder zijn gerestaureerde klassiekers als 'Goodfellas' en 'Raging Bull', maar ook films die minder vaak te zien zijn.

Een curiosum is bijvoorbeeld 'The Big Shave', de korte film die Scorsese in 1964 maakte, 22 jaar oud, en waarin een man zich voor de spiegel staat te scheren, tot bloedens toe. "Het is in commentaren opgevat als een allegorie op Vietnam", weet Leo van Hee, filmprogrammeur bij Eye, "maar ook qua stijl zie je er allerlei voorboden in van Taxi Driver. Het meest prominent is natuurijk de terugkeer van de man in de spiegel. Heel interessant om te zien dat in dat ene korte filmpje Scorsese's stijl en thematiek al besloten liggen."

Zo kun je Scorsese's speelfilmdebuut 'Who is that knocking at my door' (1967) volgens Van Hee zien als voorstudie van 'Mean Streets', de roemruchte gangsterfilm die hij zes jaar later maakte in Little Italy, de arme wijk in New York, waar Scorsese als zoon van Siciliaanse immigranten opgroeide. Mean Streets, ook zo'n film waarin alle ogen gericht waren op Robert De Niro, dit keer als de brute, onverantwoordelijke Johnny Boy. Harvey Keitel speelde in zekere zin zijn tegenpool, de jonge boef Charlie die zijn gangsterleven probeert te verzoenen met zijn katholieke schuldbesef.

Tekst loopt door onder afbeelding

Martin ScorseseBeeld rv

Scorsese wilde zelf in zijn jonge jaren priester worden, maar verruilde het seminarie uiteindelijk voor de filmset, om jongens te portretteren die zich de glamour van het gangsterleven laten aanleunen - de spanning, het geld, de vrouwen - maar die ook met de gevolgen te maken krijgen. Als ze zelf niet direct de gevolgen voelen, voelt de omgeving het wel.

Natuurlijk maakte Scorsese ook muziek- en filmdocumentaires, en gooide hij hoge ogen in verschillende genres (van de relifilm 'The Last Temptation of Christ' tot de Edith Wharton-verfilming 'The Age of Innocence'), maar hij zal vooral de geschiedenis ingaan als de koning van de misdaadfilm. Het is een oeuvre dat hypnotiseert door zijn energie en door zijn aansprekende antihelden, vertolkt door Robert De Niro en opvolger Leonardo DiCaprio.

Tekst loopt door onder afbeelding

Het storyboard van 'Raging Bull'.Beeld TRBEELD

Een van de mooiste getuigenissen van Scorsese's enorme filmliefde - los natuurlijk van zijn inzet voor het behoud van filmhistorisch erfgoed - is een grote tekening die Scorsese als 11-jarig, filmgek jongetje maakte. Het is een tekening waarin hij beeldje voor beeldje een Romeins epos neerzette. De denkbeeldige film die hij de titel 'The Eternal City' gaf, is een fictief verhaal over het oude Rome.

De tekening komt uit Scorsese's privébezit en is te zien op de tentoonstelling. De regisseur zat nog op de lagere school toen hij er in grote, felgekleurde letters boven schreef: Directed and Produced by Martin Scorsese. Heel ontroerend om te zien, hoe het jongetje uit die arme Italiaanse wijk in New York via zijn fantasie ontsnapte, en dat zijn verdere leven bleef doen.

'Martin Scorsese - The Exhibition', is de grote zomertentoonstelling van het Eye Filminstituut in Amsterdam. Tot en met 3 september te zien, inclusief vertoning van alle 24 speelfilms die Scorsese vanaf 1967 maakte. De gerestaureerde klassiekers Taxi Driver, Goodfellas en Raging Bull toeren door het land.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden