Martin McGuinness: van IRA-strijder tot vredestichter in Noord-Ierland

Voormalig IRA-commandant en kopstuk van de nationalistische partij Sinn Féin, Martin McGuinness, is op 66-jarige leeftijd overleden. Dat meldt Sinn Féin vanochtend. McGuinness leed aan een zeldzame hartaandoening. Hij speelde in de jaren '90 een sleutelrol in het vredesproces in Noord-Ierland. 

De katholiek McGuinness was van 2007 tot 2017 vicepremier van Noord-Ierland. Hij trad in januari af als vicepremier na een ruzie over het beleid van zijn coalitiegenoot, premier Arlene Foster van de protestantse DUP. Eerder dit jaar gaf de politicus aan dat hij vervroegd zou opstappen als partijkopstuk van Sinn Féin vanwege gezondheidsproblemen. 

Het Ierse Republikeinse Leger IRA streed sinds het begin van de twintigste eeuw voor aansluiting van het overwegend protestantse Noord-Ierland bij het katholieke Ierland. Daarbij werd veel geweld gebruikt. De strijd was er niet alleen een tussen de katholieke Noord-Ieren en de Britse regering, maar ook een tussen protestanten en katholieken.

McGuinness was in 1972, op 21-jarige leeftijd, de tweede in rang bij de IRA in Derry toen Bloody Sunday uitbrak. Op die dag werden veertien burgerrechtenactivisten in Derry gedood door militairen. Hij speelde een belangrijke rol binnen de IRA in een tijd waarin de organisatie veel bomaanslagen in Derry pleegde. Hij werd uiteindelijk veroordeeld nadat hij was opgepakt bij een auto met explosieven en munitie. 

McGuinness werd veroordeeld tot twee gevangenisstraffen, maar al op zijn 22e werden zijn leiderschapskwaliteiten herkend en werd hij naar Londen gevlogen voor speciaal overleg met de Britse regering. Naar eigen zeggen verliet McGuinness in 1974 de IRA om politiek actief te worden, maar veiligheidsanalisten denken dat hij ook nog een leidende rol speelde in de jaren '80, toen de IRA een aantal zware aanslagen pleegde. 

Vanaf deze periode maakte McGuinness een transitie door van gewelddadig strijder naar politicus en begon zich in te zetten voor vrede in Noord-Ierland. Hij deed dat samen met Gerry Adams, sinds 1983 voorzitter van Sinn Féin, de partij die gezien werd als de politieke tak van de IRA. De Britse regering vond McGuinness een evenwichtig strateeg en achter de schermen had hij contacten met Britse geheim agenten. Hij wist een basis te leggen voor de bestanden die de IRA afkondigde en de vredesonderhandelingen in de jaren '90. 

McGuinness was de belangrijkste onderhandelaar in dat vredesproces dat in 1998 uitmondde in het Goede Vrijdagakkoord. Vervolgens werd hij minister van onderwijs; opvallend want zelf had McGuinness een afgebroken schoolcarrière. Later zei hij eens: "Ik ben van mening dat geen enkel onderwijssysteem het recht heeft om welk kind dan ook op de leeftijd van tien of elf jaar te vertellen dat het een mislukkeling is". 

In 2007 gebeurde het ondenkbare: hij werd als katholiek vicepremier onder de protestantse dominee Ian Paisley, zijn aartsvijand. 

Paisley, die in 2014 overleed, was de leider van de Unionisten en decennialang de felste tegenstander van de IRA. De twee smeedden een alliantie die in het verleden niet voor mogelijk werd gehouden. McGuinness zei daarover: "Mijn oorlog is voorbij. Mijn baan als politiek leider is om oorlog te voorkomen en daar zet ik me met volle overtuiging voor in."

Tekst loopt door onder foto

'Strijder voor vrede' en 'lafaard'

Het overlijden van Martin McGuinness heeft gemengde reacties opgeroepen. De Britse premier Theresa May onderstreepte vooral de bijdrage van McGuinness aan het vredesproces in Noord-Ierland: "Hoewel ik het pad dat hij in zijn jeugd koos niet kan goedkeuren, speelde Martin McGuinness een beslissende rol bij het afzweren van het geweld. Daarmee leverde hij een belangrijke en historische bijdrage aan de buitengewone reis van Noord-Ierland van conflict naar vrede."

De leider van Sinn Féin, Gerry Adams, zei dat de toewijding aan vrede van McGuinness goed is geweest voor de welvaart voor alle inwoners van Noord-Ierland. "Hij streefde ernaar Noord-Ierland een beter land te maken voor iedereen, ongeacht achtergrond of traditie."

Voormalig Brits premier Tony Blair wees op de twee gezichten die hij kende van McGuinness. "Ik groeide op met berichten over Martin McGuinness als een belangrijk lid van de IRA, die een gewapende strijd voerde. Ik leerde de Martin McGuinness kennen die de gewapende strijd afzwoer en voor vrede streed."

Norman Tebbit, een Britse ex-minister wiens vrouw verlamd raakte door een bomaanslag van de IRA zei op zijn beurt: "De wereld is nu een betere en schonere plek, is het niet? Hij was een lafaard, die wist dat de IRA verslagen was, die wist dat het Ierse Republikeinse Leger geïnfiltreerd was door de Britse inlichtingendienst en die wist dat ze klop hadden gekregen. Hij, de lafaard die hij was, probeerde zich vervolgens voor te doen als een man van vrede. Hij was een moordenaar, een meervoudig moordenaar."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden