Marseille danst naar extremen

Reportage | Emio Greco en Pieter C. Scholten van ICKamsterdam zijn sinds kort ook de creatieve aanvoerders van Ballet National de Marseille. Hun radicale blik op ballet was wennen voor het Franse gezelschap. In 'Extremalism' staan de beide groepen voor het eerst samen op het podium.

Toeristen zie je in het Zuid-Franse Marseille vooral in de oude haven. Ondanks het potsierlijke reuzenrad à la London Eye, heerst hier dezelfde no-nonsense mentaliteit als in de rest van de stad. Er liggen geen jachten van supersterren DiCaprio en Clooney, zoals in het nabijgelegen Cannes, en in Marseille is het geen zien of gezien worden. Gelooide koppen, sigaret in de mondhoek, dat type zie je hier nog. Er wordt hier gewerkt.

In het jaar 2013 mocht Marseille zich culturele hoofdstad van Europa noemen en werd het havenkwartier opgelapt met het nieuwe museum MuCem voor mediterrane culturen. Hoewel armoede bitter om elke hoek loert, ademt migrantenstad Marseille goodwill als het gaat om cultuur.

Een goed klimaat voor Emio Greco en Pieter C. Scholten, die in de barre mistralwind met de kraag omhoog naar de studio fietsen voor de repetities van hun nieuwe werk 'Extremalism'. Fietsen ja, precies zoals ze dat ook doen in Amsterdam om naar hun dansproductiehuis ICKamsterdam te komen. Sinds een jaar voeren ze naast de artistieke leiding van ICK ook die van het Ballet National de Marseille (BNM). De opdracht, onderschreven door het Franse ministerie van cultuur, nemen ze bloedserieus: dat álle Marseillais aansluiting kunnen vinden bij het gezelschap.

De grote B (van ballet) in het logo van BNM werd terstond vervangen door een grote M (van Marseille). Audities werden gehouden in een achterstandsbuurt, en er wordt gerepeteerd iets ten noorden van het oude centrum, in La Friche, een oude tabaksfabriek. Rauwheid is troef in dit wasteland waar in 1992 een culturele invulling voor is gevonden en dat zich steeds verder ontwikkelt. Om bij de repetitieruimtes en het theater te komen moet je over een skatebaan, waar jongeren halsbrekende toeren uithalen en snoeiharde Franse hiphop klinkt.

In deze entourage werken Greco en Scholten voor het eerst gezamenlijk met hun beider groepen (24 dansers van BNM en zes van ICK). Ze creëren de voorstelling 'Extremalism', die een dubbelpremière beleeft: deze week tijdens het Holland Festival en nog eens tijdens het prestigieuze Montpellier Danse aan het eind van de maand. 'Extremalism' wordt hun grootste voorstelling tot nu toe, roept de voorpubliciteit met kapitalen. En hij markeert hun twintigjarige samenwerking: van het piepkleine Amsterdamse theater Cosmic waar Emio Greco en Pieter C. Scholten elkaar in 1995 vonden in het idee dat het anders moest in de dans, tot twee van de belangwekkendste dansmakers van Europa.

De op hedendaagse dans getrainde ICK'ers bewegen zich tijdens de repetitie zelfbewust door de ruimte, ze hebben de Greco/Scholten-dans duidelijk in hun genen zitten. Ze doen ook dingen vóór aan hun Franse collega's die er nog niet bekend mee zijn: lastig die typerende achterwaartse huppel, de geëxalteerde heupen, als bokkende paradepaardjes.

Het 'fysieke engagement', zoals Greco en Scholten de x-factor noemen die ze van hun dansers verwachten, komt niet voort uit academisch getrainde extensies, maar uit een 'flow', het mee- en opgaan in de beweging, vanuit een intens besef van ruimte en tijd. Dat improvisatiekarakter is moeilijk voor de BNM-danser; tijdens de repetitie slaat er geregeld eentje uit het lood. Emio Greco: "Beweeg alsof je de lucht door je torso voelt vloeien. Hóóóeww." Oké, nog maar eens proberen dan.

Opgeschud

Dat Ballet National de Marseille, een klassiek balletgezelschap in 1972 door Roland Petit opgericht, wordt opgeschud door Greco/Scholten, blijkt niet alleen uit een ander soort dans, het nieuwe logo en de keuze om óók vanuit de rafelranden van de stad te opereren, in plaats van het hagelwitte studiocomplex van BNM in een aangeharkte buitenwijk. Tekenend is ook dat het kostuumatelier alle kostuums van de verhalende balletten van stichter Roland Petit diep in de opslag heeft weggehangen. Op de naaitafels liggen nu de eenvoudige, maar tegelijk complex tegen de stofrichting in gesneden jurkjes en tunieken: slechts een voor- en een achterkant en twee mouwen, zonder zomen.

Door 'Extremalism' als titel voor hun nieuwe werk te kiezen, een samentrekking van extreem en minimalistisch, plakken Greco en Scholten voor het eerst zélf een label op hun werk. Twintig jaar geleden waren Emio Greco en Pieter C. Scholten moeilijk te plaatsen buitenbeentjes. In de jaren negentig ging choreograaf William Forsythe de danswereld voor met zijn idee dat het danserslichaam een instrument was om die ballettaal eens lekker op te rekken. Dat resulteerde in dansers als dansmachines: hóge benen, almaar verder. Greco en Scholten stonden daar lijnrecht tegenover. Bij hen was (en is) de danser een intuïtief wezen dat hoofd en lijf met elkaar verbindt.

Martini

Gretig, intens en animaal waren de eerste werken, solo's voor Greco zelf; 'Bianco', 'Rosso' en het duet 'Extra Dry', voor het gemak de Martini-trilogie genoemd. De artistieke werkverdeling was (en is) dat Greco improviseert en dat Scholten het materiaal dat daaruit voortkomt in een dramaturgisch umfeld sluit.

De Martini-trilogie vormt nog steeds de kern van dat werk, inmiddels ook in groepswerken voor ICKamsterdam, dat in 2013 is uitgeroepen tot stadsgezelschap van de hoofdstad. In de ICK-producties wordt materiaal herschreven en opnieuw geciteerd, maar steeds in andere contexten en andere maatschappelijke thema's.

De laatste jaren reflecteren Greco en Scholten met de voorstellingencyclus 'Het lichaam in opstand' op de ratrace van het moderne leven, die het lichaam in steeds onrustiger vaarwater dwingt. Dergelijke thema's, waarover dansers via improvisatie ook meedenken, liggen aan de basis van verdere ontwikkeling van het dansmateriaal. Een proces dat nooit is afgelopen.

'Extremalism' is het vierde deel uit de cyclus rond de opstand van het lichaam. Veel materiaal uit eerdere werken zien we erin terug, maar dan vermenigvuldigd in dertig danserslijven. Tijdens de repetitie is het een sport om te raden wát uit wélke voorgaande productie komt. Twee groepen tegenover elkaar met boksbewegingen: dat moet uit 'Rocco' (2013) komen, gelauwerd met de Zwaan voor Beste Dansproductie, geïnspireerd op Visconti's boksfilm 'Rocco e i suoi fratelli'. En hé, komt dat duet niet uit 'Extra Dry'?

Uitschrijven

In feite zit alles wat ze willen met dans in dit werk besloten, zeggen Greco en Scholten na afloop van de repetities. We moeten 'Extremalism' dan ook beslist níet zien als retrospectief. "Het is eerder de balans opmaken", verklaart Emio Greco, de bedachtzame van de twee. "We blikken in 'Extremalism' terug op wat we hebben gedaan, om met nieuwe impulsen verder te gaan." Scholten, de rationele: "We moeten dat materiaal nu op een grote groep klassiek getrainde dansers overdragen, definiëren, ons werk wordt als het ware uitgeschreven. Dat zijn we niet gewend, dat werkt verdiepend."

Veel moet zich in Marseille nog uitkristalliseren. Hoe het moet met de school bijvoorbeeld, waar 120 jonge leerlingen les krijgen volgens een oubollig balletmodel, elke klas z'n eigen kleur balletpakje. Bij de groep zelf hebben de diehard Roland Petit-dansers al afscheid genomen, sommigen omdat ze hun pensioengerechtigde leeftijd hadden bereikt, anderen omdat ze de vernieuwing niet zagen zitten.

Toch zal het klassieke ballet, in tegenstelling tot ICK-amsterdam waar vooral het experiment blijft prevaleren, in Marseille de toetssteen blijven, benadrukken ze. Maar dan wel volgens de Greco/Scholten-aanpak. Zo valt tijdens de repetitie een boomlange danser op, formaat basketballer. Eén grote bewegingsflow raast door zijn lange lijf. Hóóóeww. Deze danser had met z'n lengte nooit bij een ander nationaal balletgezelschap aan de bak gekund. Maar Greco en Scholten koesteren hem.

'Extremalism' door ICKamsterdam en Ballet National de Marseille. Te zien op 12/6 en 13/6 in Koninklijk Theater Carré Amsterdam. www.hollandfestival.nl

'Beweeg alsof je de lucht door je torso voelt vloeien. Hóóóeww.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden