Marokko paait Saharawi's met huizen en banen

SMARA - De asfaltweg naar Smara, een stadje in de Westelijke Sahara, trekt een lange streep door de woestijn. Het is een mooie weg zonder gaten, waarop auto's hoge snelheden kunnen halen. Uit tegemoetkomende richting passeren drie Marokkaanse bussen. Zij hebben in Smara een nieuwe lading dienstplichtigen afgeleverd.

GERBERT VAN DER AA

Legergroen bepaalt het straatbeeld in Smara. Overal in de stad hangen Marokkaanse militairen rond. Maar ze hebben weinig te doen. In de jaren zeventig en tachtig werd er hevig gevochten tussen Marokko en Polisario, het bevrijdingsleger dat strijdt voor onafhankelijkheid van de Westelijke Sahara. Maar sinds ze in 1991 een wapenstilstand sloten, is er geen schot meer gelost. Beide partijen wachten nu op het referendum over de onafhankelijkheid, dat begin december moet plaatsvinden.

“We brengen onze dagen door in verveling”, zegt Nabil Ouacha, een Marokkaanse soldaat die op een terras in Smara een glaasje thee drinkt. Met een schuin oog kijkt hij naar de tv, die een Marokkaanse versie van de Bananasplit-show uitzendt. “Als je in het noorden van het land gelegerd bent, kun je af en toe tenminste nog naar de disco”, zegt Ouacha. “Maar in Smara heb je eigenlijk alleen de tv.” En prostituees, die in de straten achter hotel Er-Riad wachten op klanten.

De Westelijke Sahara, een gebied met visrijke kustwateren en fosfaatreserves, werd vanaf 1884 bestuurd door Spanje. In 1974 kondigde Spanje aan de honderdduizend Saharawi's onafhankelijkheid te willen geven, maar zover zou het niet komen. Nog voordat de macht werd overgedragen trokken de buurlanden Marokko en Mauritanië in 1975 de Westelijke Sahara binnen. Het noorden kwam in Marokkaanse handen, het zuiden ging naar Mauritanië.

Polisario begon daarop een gewapende strijd, en boekte aanvankelijk opmerkelijke successen. Mauritanië trok zich daarom terug uit het gebied, maar Marokko zette de strijd voort en nam ook het zuidelijke deel in. Binnen een paar jaar werd Polisario grotendeels verslagen en verdreven naar Algerije, waar het nog steeds zijn hoofdkwartier heeft.

Aarden wal

Het Marokkaanse succes is vooral te danken aan de 1600 kilometer lange aarden wal en de landmijnen, die de Westelijke Sahara moeten beschermen tegen aanvallen van Polisario. Daarbij komt dat Polisario nauwelijks nog buitenlandse steun krijgt. Bondgenoot Algerije, dat een eigen grensgeschil met Marokko heeft, is in eigen land te druk bezig met de strijd tegen het islamitisch verzet. En Libië heeft ook zijn hulp aan Polisario gestaakt, in de hoop zijn relaties met Marokko te verbeteren.

Aan de rand van Smara staat het paleis van Ma el-Ainin, een sjeik die vroeger heerste over een gebied dat reikte van Zuid-Marokko tot diep in Mauritanië. Hij is de stamvader van de Saharawi's. Zijn paleis is gemaakt van bruine stenen. Hoewel sommige daken zijn ingestort, verkeert het gebouw nog in goede staat. In tegenstelling tot de aangrenzende moskee, die door de Spanjaarden werd verwoest en nooit meer is opgebouwd. Tussen de ruïnes van de moskee spelen kinderen. Met hun crossfietsjes rijden zij over het puin.

Lamir ben Mohammed (61) is een kleinzoon van Ma el-Ainin en beheerder van het paleis. Gekleed in een gestreepte djalloba met muts, bezoekt hij dagelijks de bibliotheek van het paleis om de religieuze geschriften van zijn grootvader te bestuderen.

Bij de Marokkaanse bezetting heeft hij zich neergelegd. “Marokko is te sterk voor ons”, zegt hij. Talloze Saharawi's werken als geheim agent, waardoor iemand die actie tegen Marokko wil ondernemen meestal snel wordt opgepakt. “De meeste Saharawi's hebben weinig andere keus dan het aanvaarden van hun lot”, zegt Mohammed. “Zolang we dat doen laten de Marokkanen ons met rust.”

Ze voelen zich wel vreemden in hun eigen land. De vele Marokkanen die naar het gebied zijn verhuisd hebben dat gevoel versterkt. In 1975 woonden er 10 000 Saharawi's in Smara, maar door de komst van duizenden Marokkaanse families vormen ze nu een minderheid.

In andere steden is hetzelfde gebeurd. De Marokkaanse immigranten worden gelokt met gesubsidieerde huisvesting en belastingvoordelen. Ook Saharawi's profiteren daarvan. “Eigenlijk is dat het enige positieve van de Marokkaanse aanwezigheid”, zegt Mohammed. “Maar het betekent niet dat we de bezetting accepteren. Diep in ons hart willen we nog steeds een eigen staat.”

De enige hoop van de Saharawi's is gevestigd op de VN-missie Minurso, die het referendum over onafhankelijkheid voorbereidt. Ongeveer 250 000 mensen hebben zich aangemeld als stemgerechtigden, maar daaronder zijn veel Marokkanen. Alleen mensen waarvan na onderzoek komt vast te staan dat ze inderdaad Saharawi zijn, krijgen een stemkaart.

Het identificatieproces verloopt moeizaam. “Marokko saboteert het proces op alle mogelijke manieren”, zegt een medewerker van de VN. In hotel Maghrib el-Arabi zit hij aan de lunch. Buiten staan witte busjes met VN-emblemen.

Volgens de VN-medewerker zetten Marokkaanse soldaten de Saharawi's onder druk om tegen onafhankelijkheid te stemmen. Bijvoorbeeld door hen een baan aan te bieden. “Omdat de werkloosheid onder Saharawi's groot is, zijn velen geneigd op dat aanbod in te gaan”, zegt hij. “Ook komt het voor dat Saharawi's onder dwang hun stemkaart moeten inleveren. Het ergste is dat we daar niet tegen optreden.”

Huizen

Hij maakt een gedesillusioneerde indruk en heeft weinig vertrouwen in het referendum. “Als je om je heen kijkt zie je dat Marokko overal in de Westelijke Sahara huizen bouwt. Ook besteden ze veel geld aan de verbetering van het wegennet. De Marokkanen zouden dat niet doen als ze serieus rekening hielden met terugtrekking. Waarschijnlijk is een gewapend ingrijpen de enige manier om hen hier weg te krijgen.”

Maar het is de vraag of de VN daartoe bereid zijn. Ingrijpen zal vrijwel zeker leiden tot veel bloedvergieten. En dat risico lijkt niemand te willen nemen. Want hoewel de Marokkanen de Westelijke Sahara met harde hand besturen, zorgen ze wel voor rust en stabiliteit. Het is er zelfs zo veilig dat toeristen sinds kort welkom zijn. Overal in de Westelijke Sahara zijn tegenwoordig campings. Westerlingen genieten er van een rustige vakantie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden