Marlene Dietrich, de treurnis achter de perfectie

Jean Cocteau noemde haar een paradijsvogel. Volgens Cecil Beaton had ze haren als gesponnen goud. Ernest Hemingway hield van haar galgenhumor. En volgens Billy Wilder was ze romantisch onrijp als een zestienjarige bakvis. Marlene Dietrich (1901- 1992) is deze maand opnieuw te bewonderen in een retrospectief dat het Eye Film Instituut aan Josef von Sternberg wijdt, haar 'ontdekker'. De Oostenrijkse regisseur en de Duitse actrice vierden samen succes in Hollywood. In de eerste helft van de jaren dertig maakte het duo zeven films die de hele wereld over gingen en van Dietrich een van de grootste filmsterren van de 20ste eeuw maakten. Von Sternberg liet haar in 'Der blaue Engel' vanaf een eenvoudige barkruk de liefde bezingen. 'Ich bin von Kopf bis Fuss auf Liebe eingestellt', klonk het in de nachtlcub waar ze als het vamperige zangeresje Lola Lola het hoofd van professor Immanuel Rath op hol bracht. Rath viel als een blok voor 'die hüpsche Lola', en hij was niet de enige. Op de avond dat 'Der blaue Engel' in première ging, 1 april 1930, stond Dietrich al op de boot naar Amerika, om met Von Sternberg en tegenspeler Gary Cooper een tweede avontuur op te nemen. In 'Morocco' verscheen ze als de verleidelijke cabaretzangeres Amy Jolly, lonkend naar de jongemannen van het vreemdelingenlegioen, veertjes op de schouders. In rap tempo volgden 'Dishonored', 'Shanghai Express', 'Blonde Venus', 'The Scarlett Empress' en 'The Devil is a Woman'. Dietrich speelde de rol van de raadselachtige femme fatale, prachtig gefilmd door Von Sternberg, die precies wist hoe hij het gezicht met de hoog opgetrokken wenkbrouwen moest belichten. Het gaat nog om zwart-wit film. Licht- en donkereffecten zijn van levensbelang. Von Sternberg verstond de kunst als filmer, Cecil Bea-ton als fotograaf. Beiden maakten van Dietrichs gezicht sculpturen. Wat verder het mysterie van de Blauwe Engel is? Von Sternberg heeft het over een combinatie van mondain raffinement en kinderlijke eenvoud, eigenschappen van Dietrich die hij naar eigen zeggen slechts hoefde te dramatiseren om ze voor iedereen zichtbaar te maken. De Duitse actrice Hanna Schygulla zegt vooral Dietrichs spel te bewonderen dat tot in de puntjes wordt gespeeld, zonder dat het idioot serieus wordt genomen. Ironische distantie heet dat geloof ik. De Duitse theatermaker Heiner Müller heeft het over de treurnis achter de perfectie, de eeuwige heimwee die op haar gezicht staat getekend. Fassbinder noemt Marlene Dietrich gewoon 'Gott'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden