Markus vindt verspilling niet goed

In romans van nu wordt graag teruggeblikt op de ideologische betweterij van de jaren zeventig. Mariëtte Haveman doet dat op een lichte, gevoelige manier.

In hun laatste romans – het voor de AKO-prijs genomineerde ’Een soort familie’ en ’De plant die muziek maakte’ – rekenden Kees van Beijnum en Theodor Holman af met respectievelijk de vredesactivisten van de jaren tachtig en de bommen leggende, linkse radicalen van de jaren zeventig. Revolutionairen die zeker zo fanatiek en dogmatisch bleken als de ouderlingen en predikanten die we eerder tegenkwamen in de romans van Maarten ’t Hart en Jan Siebelink. Ook tegen linkse, idealistisch gestemde gelijkhebbers is geen kruid gewassen, en kinderen blijken al helemaal machteloos onder het juk van die onwrikbare, onderdrukkende overtuigingen.

Die hulpeloosheid en verwondering van kinderen tegenover de radicale levensstijl van hun ouders geven nu ook subtiel vorm aan ’De vrouwenvanger’, de tweede roman van Mariëtte Haveman, hoofdredacteur van Kunstschrift, die in 2008 debuteerde met ’De foto van Faye Finbury’.

In ’De vrouwenvanger’ schetst Haveman de veranderende tijden vanuit het gezichtspunt van de ongeveer tienjarige Lola Lehman. Zij woont samen met haar ouders in een landhuis aan de Duitse grens, ergens in de jaren zeventig of tachtig. Haar vader is leraar natuurkunde, haar moeder maatschappelijk werkster. Hij schaakt, zij zingt af en toe en Lola scharrelt zo’n beetje tussen alles door. Het huis knarst, klappert, piept, het bos verderop heeft iets van een sprookjesbos. „Aan mijn leven ontbrak niets. Onder mijn voeten was het gras groen, en boven mijn hoofd was de hemel blauw en gevuld met vogels”, aldus de vertelster.

Deze lieflijke idylle kan niet duren en dat doet hij ook niet, want op zeker moment besluiten Lola’s ouders met een ander gezin – man, vrouw en zoon – een commune te vormen. De rustige vragen van de man bevallen Lola’s ouders zo goed dat ze hun voorstellen om bij hen in te trekken. „Ineens voelden wij dat we deze mensen nodig hadden. Alsof er een probleem was geboren waarvan de oplossing zich onmiddellijk aandiende.”

De man, Markus, blijkt een doener die langzaam maar zeker de leiding in huis op zich neemt. Eerst wordt dat door beide ouders toegejuicht, maar gaandeweg krijgt de vader moeite met Markus dwingende regime, terwijl de moeder juist steeds meer in zijn ban raakt. De nieuwe regels van soberheid in voedsel (zelfverbouwd), energie (wind) en opvoeding (hard) schudden vertelster Lola uit haar paradijs.

Heel mooi, hoe Haveman haar vertelster intuïtief laat aanvoelen dat de sfeer in huis aan het veranderen is, zonder dat ze echt begrijpt waarom. Je pikt de veranderingen op vanuit de coulissen, als een luistervink die delen van verhalen hoort die niet voor haar oren bestemd zijn.

In het indirecte portret van ’vrouwenvanger’ Markus tekent zich de gevaarlijke dwingeland af die langzamerhand een stereotype geworden is in de terugblikken op de jaren zeventig. Ook Theodor Holman centreerde zijn laatste roman rond een vrouwen verleidende linkse macho. Zulke Andreas Baaders – naar de Duitse RAF-terrorist – kregen juist in de antihiërarchische bewegingen vrij spel.

Maar dat portret van activist Markus is nog niet wat ’De vrouwenvanger’ tot een goede roman maakt. Bijzonderder is Havemans gevoelige, bijna tere verteltrant, de beweging die de kinderlijke vertelster maakt: van aanvaarding naar verwondering en verzet. Bijzonder is ook hoe die voorzichtige stapjes contrasteren met haar volwassen omgeving, die op hol slaat en haar idealen verliest.

Achteraf geeft die tere verteltrant ook wel iets lichts en vluchtigs aan het boek, iets bestudeerds, wat jammer is. Maar toch: het verlies van onschuld komt niet altijd met bommen en granaten, dat gaat soms heel voorzichtig, met kleine stapjes.

9789059367470; 255 blz. euro18,90

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden