Market Garden, het went nooit

Het went nooit. Het strak gemaaide grasveld, de rijen eendere witte kruizen met daarop de namen van jongens die veel te jong stierven: 23, 18, 28, 33, 31, 36, 25, 20, 37, 19, 18, 25, 25, 36, 26, 18, 25, 22, 26, 25, 21, 27 jaar. Op het Engelse kerkhof van Mook liggen 332 soldaten begraven. Ze streden tussen september 1944 en april 1945 voor de bevrijding van Nederland, maar haalden het niet.

De meeste kruizen bevatten alleen de naam van de dode soldaat, plus zijn divisie, rang en leeftijd. Een enkeling kreeg een kort grafschrift, waarin luttele woorden een immens verdriet samenballen. I shall always remember him smiling, schrijft de moeder van de 19-jarige A.E. Lawton van de The Hampshire Regiment, die sneuvelde op 1 oktober 1944.

Mook, in het uiterste puntje van Noord-Limburg, is een van de vele plaatsen in Oost-Nederland waar volgende week herdenkingen plaatshebben. Zestig jaar na Operatie Market.

De poging van Amerikaanse en Britse troepen om een reeks bruggen over Maas en Waal in te nemen en zo de weg naar Berlijn open te leggen voor de vanuit België oprukkende geallieerden, wordt alom gezien als een van de spectaculairste militaire operaties in de moderne geschiedenis. En al is de opzet deels mislukt -door een combinatie van tegenvallers en de onverwacht felle tegenstand van de Duitsers bleek Arnhem een brug (over de Rijn) te ver waardoor de bezetting nog een barre winter voortduurde- Market Garden vormt de opmaat tot de bevrijding van Nederland.

Duizenden parachutisten en zweefvliegers landden op zondag 17 september 1945 in de omgeving van Arnhem en Nijmegen. Het Nationaal Bevrijdingsmuseum 1944-1945 in Groesbeek heeft een fietsroute uitgezet langs de velden waar de geallieerden zijn geland naar de bruggen die ze moesten veroveren. Onderweg passeert de fietser enkele herdenkingsmonumenten en militaire begraafplaatsen.

,,De omgeving is mooi, het is bijna onvoorstelbaar dat hier zestig jaar geleden zo verbeten is gevochten'', zegt een medewerkster van het museum. Het lijkt een gemeenplaats, alsof de oorlog zich van schoonheid wat aantrekt. Maar inderdaad, het glooiende landschap rond Groesbeek is betoverend. Eenmaal op de fiets zou je welhaast vergeten te trappen, ware het niet dat heuvel opwaarts de benen direct om aandacht vragen.

De route is in twee delen van elk een kleine 30 kilometer geknipt: het eerste deel voert de fietser langs de landingsplaatsen, het tweede deel voert naar de Nijmeegse Waalbrug en lijkt op de kaart veel eentoniger, met zijn rechte lijnen. Maar vooral het stuk via de Canadese Erebegraafplaats, Beek (met uitzichttoren) en Ubbergen is prachtig, al zitten er wel pittige klimmetjes in.

We beperken ons hier tot deel 1. Vanaf het museum linksaf Groesbeek uitrijden via de Molenweg en (weer linksaf) de Cranenburgsestraat. Na de spoorweg overgang rechtsaf de Koningin Wilhelminaweg op richting het dorpje Bredeweg, waar rechts in de berm een gedenkteken is opgericht voor luitenant-generaal Browning, van wie de uitspraak 'a bridge too far' is. In het dorp zelf (rechtsaf de Bredeweg op en bij de rotonde weer rechtsaf) staat een uitvoerige herinnering aan brigade-generaal Gavin met uitleg van het verloop van Market Garden. Voor het vervolg van de tocht terug naar de Bredeweg die langs de St. Antoniuskerk voert, waar onder in de toren een monument is te vinden voor kapitein Stefanich, die op 18 september 1944 sneuvelde, toen hij met zijn compagnie het landingsterrein op de Sint Jansberg tegen de Duitsers verdedigde.

Via de St. Antoniusweg naar Klein Amerika. Onderweg passeren we de Knapheide waar Gavin met zijn staf en duizenden parachutisten op zondagmiddag de 17de zijn geland. Vervolg de heuvelachtige weg tot (aan de rechterkant) het dubbelmonument voor zowel de 505th Parachute Infantry Regiment als het Eerste Canadese Leger, dat in de loop van oktober de verdediging van dit gebied van de Amerikanen en Britten overnam. Tegenover dit monument linksaf het zandpad in, bij de kruising rechtsaf en meteen weer naar links. Prachtig wandel- en ruiterpad langs de flank van de Sint Jansberg blijven volgen tot aan de kruising met de geasfalteerde Zevendalseweg, die linksaf naar beneden voert. Daar de Rijksweg oversteken richting Middelaar, brug over en langs de toeristische Mookerplas richting Mook fietsen. Opnieuw brug over en door Mook richting Kadeweg langs de Maas. Voor het spoorviaduct Rijksweg weer oversteken en onder het spoor meteen rechtsaf de Lindelaan op. Eerste afslag rechts spoor oversteken en weg rechtsaf (Bovensteweg) almaar volgen tot T-splitsing met Groesbeekseweg. Hier linksaf. Van hieruit is het even pittig omhoog, maar dan volgt een heerlijk stukje asfalt tussen naaldbomen tot aan de rand van Groesbeek, waar richtingbordjes de weg naar het museum wijzen.

Neem voor de klim naar Groesbeek even de tijd voor de rust van het Engelse kerkhof, meteen links aan het begin van de Groesbeekseweg. Kijk naar de leeftijden op de graven, lees de namen van al die jonge jongens en bedenk dat ze vochten voor onze vrijheid. Neem luitenant F.H. Gee van de Royal Signals Airborne, pas 28, gesneuveld op de dag van de landing, 17 september. There's some corner of a foreign field that is forever England staat er in zijn kruis gebeiteld. Een gemeenplaats bijna, maar o zo waar. En wennen doet het nooit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden