Interview

Mark Rutte: 'Oost-Europa moet meedoen'

Premier Mark Rutte poseerde gistermiddag na een televisieinterview voor een selfie in de Statenhal van het Tweede Kamergebouw. 'Wij willen dat als je je hier in Ter Apel meldt, gezegd kan worden: Nee, je moet naar Litouwen.'Beeld ANP

Het tweede kabinet-Rutte staat voor een opgave die vele andere kwesties in de schaduw stelt: het vluchtelingenprobleem. In een gesprek in het Torentje zegt Rutte te hopen dat er snel een Europese oplossing komt. Maar is hijzelf wel solidair genoeg?

Hij is de premier van het 'meest hervormende kabinet van na de Tweede Wereldoorlog', zegt hijzelf. En inderdaad, er is geen kabinet geweest dat zoveel overhoop heeft gehaald als het tweede kabinet-Rutte. Maar op de lauweren rusten, oogsten? Geen sprake van. Het kabinet wordt nu geconfronteerd met een probleem dat misschien wel alles overstijgt in het komende jaar: de toestroom van vluchtelingen. In een persgesprek in het Torentje zegt premier Rutte dat een Europese oplossing wat hem betreft niet snel genoeg kan komen.

De premier ziet op dit moment twee problemen: ten eerste de 'wankele bootjes', waarbij soms vele migranten de verdrinkingsdood sterven. Ten tweede: het 'asielshoppen' van de vluchtelingen die zelf willen uitmaken in welk land ze worden opgevangen, bij voorkeur in Duitsland, Zweden, Nederland of België.

Over het eerste probleem zijn de EU-ministers en staatssecretarissen het maandag in Brussel wel eens geworden: opvang in de regio, een oplossing voor de lange termijn. "Dat is een doorbraak", zegt Rutte in het persgesprek met een aantal journalisten, na de Troonrede in zijn werkkamer in het Torentje.

Litouwen
Over dat tweede probleem, het asielshoppen zoals hij dat noemt, zegt Rutte: "Ze komen hier, terwijl er allerlei veilige landen zijn waar ze al hadden moeten worden geregistreerd. In plaats daarvan reizen ze naar Duitsland, Zweden, België of Nederland. Dat kun je natuurlijk niet hebben. Daarom hebben wij een Europese procedure voorgesteld, zodat als je je hier in Ter Apel meldt, gezegd kan worden: Nee, je moet naar Litouwen. Het is de enige manier om het asielshoppen in Europa tegen te gaan. Maar daarvoor hebben we wel de steun nodig van de Oost-Europese landen. Dat is nu kennelijk een brug te ver."

De premier steekt niet onder stoelen of banken dat een Europese top van regeringsleiders wat hem betreft niet noodzakelijk is. "Oost-Europa kan overstemd worden met een gekwalificeerde meerderheid. Daar heb je geen Europese top voor nodig. Ik begrijp dat Duitsland en Oostenrijk erop aandringen, misschien gaat hij plaatsvinden, dat weet ik niet. Vergeet niet, zo'n Europese Raad van regeringsleiders is geen wetgevend orgaan, alleen maar een overlegorgaan. Zo'n top gaat het probleem waarschijnlijk niet oplossen, tenzij de Oost-Europese landen bereid zijn zich te voegen."

Mark Rutte, Lodewijk Asscher en Jeroen Dijsselbloem gisteren in de Ridderzaal.Beeld getty

"Maar als je ziet hoezeer maandag de hakken in het zand gingen... Dan is het beter nog een tweede overleg van asiel- en reïntegratieministers en -staatssecretarissen - de club van onze staatssecretaris Klaas Dijkhoff dus - bij elkaar te roepen (dat overleg is komende dinsdag, zo werd gisteravond bekend, red.). Die club kan een besluit nemen met gekwalificeerde meerderheid. En misschien moet je een tweetrapsraket doen: eerst de Europese Raad en dan de ministers en staatssecretarissen, om een gekwalificeerd meerderheidsbesluit te nemen. Het kost allemaal veel tijd. Ik zou graag willen dat het snel gaat."

Solidariteit
In de Troonrede geeft de regering hoog op over traditionele Nederlandse, gedeelde waarden, zoals solidariteit. Maar uit een enquête van de NOS blijkt dat maar liefst meer dan een kwart van de Nederlanders vindt dat de grenzen dicht moeten voor vluchtelingen. Geeft de regering niet een beetje te hoog op over die traditionele solidariteit?

"Ik wil de Nederlandse bevolking niet de maat nemen", zegt de premier. Maar misschien wil hij dan zichzelf de maat nemen? Straalt hijzelf ook niet te veel uit dat zelfs echte vluchtelingen hier niet welkom zijn? Moet hij niet een voorbeeld nemen aan de Duitse bondskanselier Angela Merkel die een opvangkamp voor asielzoekers bezocht?

Rutte: "Ik kreeg die vraag tijdens het debat vorige week van Jesse Klaver van GroenLinks. Angela Merkel bezocht een opvangcentrum na neonazistische aanslagen. Die hebben we hier gelukkig niet. Ik vind het heel erg belangrijk dat als mensen hier mogen blijven, ze zo snel mogelijk integreren, dat ze aan het werk komen, dat ze een bijdrage leveren aan de economie."

"Tegelijkertijd wil je dat er draagvlak voor is in de Nederlandse samenleving. Wil je een fatsoenlijk migratiebeleid, dan moet je ook laten zien dat je er alles aan doet om te voorkomen dat mensen hier naar Nederland komen omdat we hier rijker zijn dan een ander land in Europa. Dus dat we met elkaar in Europa die last delen. En dat we er ook van alles aan doen om te voorkomen dat de asielzoekersstroom op dit niveau doorgaat. Dat we perspectief in die regio gaan bieden. Dat is denk ik voor iedereen beter, zodat we voorkomen dat mensen op grote schaal risico's nemen en soms verdrinken."

Dikke-ik-deel
Dit kabinet sprak twee jaar geleden over de participatiesamenleving. Waar is die eigenlijk gebleven in de Troonrede? Rutte: "Die staat op heel veel plekken. Namelijk in het hele 'dikke-ik'-deel van de Troonrede, waar het gaat over de waarden in de samenleving. Over het feit dat heel veel mensen zich ergeren aan hoe wij in dit land met elkaar omgaan."

"Het is eigenlijk de pendant van de participatiesamenleving. Je ziet aan de ene kant heel veel mensen die zich inzetten zonder dat de overheid dat van ze vraagt. Want ik blijf herhalen: mijn bedoeling is nooit geweest om op te roepen om te participeren. We hebben vastgesteld dat het gebeurt, en daar wil je als overheid op inspelen. Deze Troonrede behandelt de keerzijde van de medaille: dat er helaas heel veel mensen zijn - daar ergert zich het grote deel van de bevolking aan, althans ik - die dikke-ik-gedrag vertonen. Ik merk in gesprekken dat ik hierin niet alleen sta."

"Mensen ergeren zich aan bankiers die zeggen dat ze een bedrijf runnen. Maar die runnen natuurlijk helemaal niet een bedrijf, maar een instelling, waarvan ze weten dat als ze in de problemen komen, we met z'n allen bijspringen. Ik vind dat je dan ook met z'n allen iets mag vinden van hun salarissen. Dat hoef je niet te weten van iemand die baas van Unilever is of directeur-grootaandeelhouder van een bedrijf. Die mag van mij verdienen wat-ie wil, maar als je een bank leidt, mag je er wel wat van vinden, want die bank rekent erop dat we bijspringen. De dikke-ik zit ook in ouders die partij kiezen voor het kind en niet voor de leraar."

"Ik vind dat ouders in principe maar eens voor de leraar zouden moeten kiezen. Misschien is dat kind niet alleen maar briljant, maar kreeg het terecht strafwerk. In de Troonrede komt ook het geweld tegen gezagsdragers aan de orde. Brandweerlieden, politieagenten. Ik vind dit een heel groot onderwerp, dus ik ga hier echt over door. Vandaar dat we daar in de Troonrede meer dan gemiddeld aandacht voor hebben. Het is eigenlijk de keerzijde van de participatiesamenleving."

Naar de stembus
Denkt de premier dat hij de gehele vier jaar met zijn kabinet volmaakt? Rutte: "Dat is geen doel op zich. Soms lees ik dat weleens, dat onze enige ambitie is om de rit uit te zitten. Maar er kan toch een moment komen dat je naar de kiezer moet? We hebben een democratie. Je kunt niet doorgaan met wat je niet bevalt. Dus als het je niet bevalt, dan komt er een moment dat de wet zegt: je moet gewoon verkiezingen uitschrijven."

"Ik denk dat het goed is als we de rit uitzitten vanwege een paar hervormingen die nog moeten en het succes van bestaande hervormingen. Ik vind dat het team goed op elkaar is ingespeeld. De sfeer is goed. We zijn twee totaal verschillende partijen, maar we zijn grote volkspartijen die de verantwoordelijkheid voelen en vanuit die verscheidenheid toch een gezamenlijk beleid voeren. Het kan gebeuren dat je zegt: ja jongens, dit is zo fundamenteel, we lopen vast, het gaat niet meer, dan moet je het op een nette manier kunnen afronden. Maar er ligt nog heel veel werk het komende anderhalf jaar. Het liefst zou ik willen dat we gewoon vreselijk hard doorwerken, en dat we opeens oeps naar de stembus moeten. Ik kan niet garanderen dat dat lukt."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden