analyse

Mark Rutte, misschien soms té loyaal

Halbe Zijlstra en Mark Rutte gisteren in de Tweede Kamer. Beeld werry crone

De premier weigert Zijlstra's vertrek 'onvermijdelijk' te noemen. Rutte hecht zwaar aan politieke vriendschap.

Het moet voor Mark Rutte haast vertrouwd hebben aangevoeld. De bewogen verklaring van een minister in de Tweede Kamer, de kameraadschappelijke omhelzing daarna, gevolgd door warme woorden van de premier over de gevallen bewindspersoon voor de camera's. Rutte zag in ruim zeven jaar premierschap acht bewindslieden vertrekken, onder wie zes partijgenoten. Gisteren deed de premier opnieuw een vertrouweling uitgeleide. Halbe Zijlstra schaart zich in het rijtje met Frans Weekers, Ivo Opstelten, Fred Teeven, Ard van der Steur en Jeanine Hennis.

Wie de reeks bekijkt, ziet een patroon. Als VVD-bewindslieden dreigen te struikelen, steunt Rutte hen loyaal, zelfs tot voorbij de uitgang van de Tweede Kamer. Anders dan de fractievoorzitters van de coalitiepartijen weigerde Rutte Zijlstra's vertrek na afloop 'onvermijdelijk' te noemen.

Liegen geen doodszonde

Keer op keer lijkt Rutte - die de reputatie heeft van 'weglachpremier' - de ernst van de situatie te hebben onderschat. Zijlstra informeerde hem in de week van 29 januari over het op handen zijnde Volkskrant-artikel over zijn leugen. Rutte liet de afwikkeling over aan Zijlstra. Hij drong er bij de minister niet op aan om de Kamer te informeren, deed dat zelf ook niet en liet de zaak op zijn beloop tot de publicatie maandag. Daarna verkondigde hij dat de leugen van Zijlstra een zonde was, maar 'geen doodzonde'.

Toen Frans Weekers in 2012 in problemen kwam, stelde Rutte dat zijn staatssecretaris van financiën 'alle zorgen' over de problemen bij de Belastingdienst had weggenomen. Maar het Kamerdebat verliep desastreus voor de stuntelende Weekers

Ivo Opstelten, Ruttes politieke peetvader, had het in 2015 al maanden zwaar vanwege onthullingen in 'Nieuwsuur' over de Teevendeal en warrig optreden in de Kamer als minister van veiligheid en justitie. Zelfs nadat Nieuwsuur had onthuld dat Opstelten de Kamer fout geïnformeerd had, stelde Rutte in het AD: "Ivo behoort tot de beste mensen die we hebben. Hij zit er bovenop, full focus. Dag en nacht". Twee dagen later vertrok zowel Opstelten als zijn staatssecretaris Teeven. Later struikelde Opsteltens opvolger Van der Steur over dezelfde kwestie. En vorig jaar september liet Rutte weten dat Jeanine Hennis-Plasschaert, defensieminister en nummer twee op de VVD-lijst, 'zeker' kon aanblijven. Binnen een week moest zij vertrekken vanwege het ongeval met een mortiergranaat, dat twee soldaten in Mali het leven had gekost.

Loyaliteit vertroebelt 

Uit deze reeks rijst het beeld van een premier die zwaar hecht aan politieke vriendschap. Misschien wel te zwaar: zijn loyaliteit lijkt zijn politieke inzicht te vertroebelen.

Dat bleek woensdag niet zonder gevaar. Na Zijlstra's vertrek, lag de premier in de Kamer zelf volop onder vuur. Rutte riep het debat over zichzelf af, zo benadrukte PvdA-leider Lodewijk Asscher, door bij het verdedigen van Zijlstra vol te houden dat liegen geen doodzonde is.

Ook wreef de oppositie Rutte aan dat hij het oplossen van de kwestie aan Zijlstra zelf over liet. Volgens onder andere PVV-fractievoorzitter Wilders verzaakte zo zijn grondwettelijke plicht om de kamer te informeren.

In de woorden van Asscher aan het slot van het debat klonk een waarschuwing door, toen die stelde een motie van wantrouwen 'nu niet' te steunen. Voor Rutte is dat signaal vanuit de gematigde oppositie meer reden tot zorg dan de zoveelste motie vanuit de flankpartijen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden