Mark Rutte loopt grote risico’s

Informateur Ivo Opstelten bracht zaterdag verslag uit aan koningin Beatrix in paleis Huis ten Bosch in Den Haag. (ROBIN UTRECHT, ANP )

Welke kant gaat VVD-leider Mark Rutte straks uit met zijn ’proeve van een regeerakkoord’, als hij de opdracht krijgt die te schrijven? Gaat hij uit van het bijna-akkoord met VVD en PVV? Of maakt hij inhoudelijke openingen naar een midden- of centrum-links kabinet?

De poging tot de vorming van een rechts kabinet afgelopen vrijdag was nog maar net mislukt of Rutte bood al aan om een proeve van een regeerakkoord te schrijven. De VVD-leider wil het initiatief houden, dat mag duidelijk zijn. Er is een kans dat PVV, CDA en SGP de koningin adviseren Rutte zijn zin te geven. In dat geval kan zij dat moeilijk negeren, want samen hebben VVD, PVV, CDA en SGP een meerderheid in de Tweede Kamer.

Afgelopen vrijdag was bij Rutte niets te bespeuren van een intentie de steven te wenden naar een centrum- of centrum-links kabinet. Nadrukkelijk onderstreepte hij nog eens dat zijn voorkeur uitgaat naar rechts. „U weet dat voor de VVD de vorming van een rechtse coalitie de voorkeur heeft. Ook voor mij persoonlijk.” Hij zei ook nog dat rechts Nederland z'n vingers zou aflikken bij wat in dat akkoord staat.

Met deze opmerkingen sorteerde de VVD-leider bepaald niet voor op een rol als bruggenbouwer naar een centrum- of centrum-links kabinet. Wil hij alsnog met partijen als PvdA, D66 of GroenLinks in zee gaan dan zal hij bijvoorbeeld bereid moeten zijn de hypotheekrente-aftrek aan te pakken of genoegen nemen met een kleiner bedrag dan achttien miljard euro aan bezuinigingen in de komende vier jaar. Door zich nog eens nadrukkelijk als rechts te profileren, maakte hij het zichzelf niet gemakkelijker de stap naar centrum(links) te zetten. Zijn geloofwaardigheid komt dan in het geding.

Maar wellicht wil Rutte helemaal niet koersen op een midden-of centrum-links kabinet en gokt hij er op dat een rechts akkoord toch nog mogelijk is; dat Wilders alsnog instapt, al dan niet in een gedoogrol, dat het CDA ook meedoet en dat de SGP tot gedogen bereid is. Hij heeft ook wel steun voor dit idee, bijvoorbeeld van de VVD’er Hans Wiegel of de CDA’er Hans Hillen die de kansen op een rechts kabinet nog steeds niet verkeken achten.

Daar staat tegenover dat Geert Wilders al definitief gekozen lijkt te hebben voor een rol als oppositieleider. Dat wordt nog spannend komende zaterdag 11 september, wanneer Wilders in New York spreekt op een demonstratie tegen de bouw van een moskee vlakbij Ground Zero. Gaat hij daar ’vol op het orgel’ om met CDA-minister Ab Klink te spreken, dan is wel definitief duidelijk dat Wilders niet meer uit is op kabinetsdeelname.

Met een poging om het alsnog ’over rechts’ te proberen zou Rutte in elk geval grote risico's voor zichzelf nemen. Er zijn nu twee pogingen tot een kabinetsformatie mislukt waarbij hij zelf als eerste onderhandelaar van de VVD, de grootste partij, in de hoofdrol stond: paars plus en rechts. Een derde mislukte poging kan hij zichzelf waarschijnlijk niet meer permitteren. Dan zullen anderen – binnen of buiten de VVD – een kans krijgen.

Alles hangt nu even af van de koningin. Zij kan ook besluiten in te gaan op het aanbod van PvdA-leider Job Cohen om samen met Rutte een proeve te schrijven. Een andere optie is om een of meer onafhankelijke informateurs aan te stellen. Met een beetje meer afstand van het directe politieke gewoel – en met het nodige gezag – zijn zij wellicht in staat de politieke leiders over hun eigen schaduw heen te laten springen. Zelf zijn zij daar tot nog toe niet in staat gebleken.

]]>

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden