Marjoleine de Vos / Zoeken is mijn standpunt

Dichteres Marjoleine de Vos is niet lid van een kerkgenootschap, maar ze wordt wel regelmatig door kerken gevraagd te spreken over religie. Hoe beleeft ze het geloof? ,,Ik kan niet zeggen: nu laat ik me dopen, nu ga ik dit allemaal beamen.''

Ze is bekend van haar dichtbundels 'Zeehond graag'(1999) en 'Kat van sneeuw'(2003). Onder de speelsheid van haar gedichten gaat een opmerkelijke levensernst schuil. Een zelfde soort benadering heeft ze in haar columns, die ze schrijft voor NRC Handelsblad. Marjoleine de Vos(1957) schrijft vanuit een persoonlijke fascinatie en vaak ook hartstochtelijk over religie en geloof.

U wordt veel gevraagd te spreken over religie. U lijkt een profetes van het nieuwe religieuze denken en zoeken.

,,Dat laatste zou ik niet durven te beweren. Maar dat ze mij zo vaak vragen te komen praten is vreemd, alsof ik een seculiere dominee ben. Zitten de mensen binnen de kerken dan zo verlegen om iemand van buiten?''

Laten ze u zeggen wat ze zelf niet durven zeggen?

,,Soms wel. Theologen die al 100 jaar hebben gediscussieerd over Samen-op-Weg zitten vast in een bepaalde denkwijze. Dan bied ik een frisse blik.''

Het is niet alleen uw blik. U wordt ook vaak gevraagd een standpunt in te nemen.

,,Mijn standpunt is een houding, een zoekende houding. Ik citeer graag Simone Weil: 'Het allerkostbaarste kan niet worden gezocht, maar moet worden afgewacht'. Dat komt erop neer dat je ontvankelijk moet blijven voor inzichten die zich eventueel voordoen.''

Hebt u die houding altijd gehad?

,,Nee, ik ben atheïstisch opgevoed, het gezin waaruit ik kom was eerder anti dan pro. Mijn man, die ik 23 jaar geleden ontmoette, kwam uit gereformeerde kring. Hij was niet meer praktiserend, maar gebruikte geregeld het woord 'god'. Toen ben ik me gaan afvragen: wat is dat dan, wat geloven mensen die geloven?''

Wanneer is die interesse overgegaan in hartstocht?

,,Gaandeweg. In de jaren negentig begon ik zelf naar de kerk te gaan, naar de Nicolaaskerk (rk, Amsterdam, red.), aanvankelijk met lichtelijke weerzin, want de rooms-katholieke wereld was me nog vreemder dan de protestantse. Al dat buigen en opstaan. Maar na een paar keer dacht ik: als je niet van plan bent mee te doen, kan je beter thuis blijven. Dus toen ging ik meedoen. Er wordt geweldig veel gezongen en de preken zijn kort, dat is een groot goed.''

Zonder preek heeft een protestant het gevoel niks te hebben beleefd.

,,Willem Jan Otten zei ooit: als het om woorden gaat, dan kunnen we het zelf beter. Dat weten veel dominees ook, zij komen ook voortdurend met poëzie. Dat is niet voor niets. De kracht van de kerk zit in het ritueel en de traditie van de kerk. Een kerk moet zoveel mogelijk bewaren, terwijl individuen enigszins kiezen. Daar wordt nu neerbuigend over gedaan in termen als 'reli-shoppen', dat iedereen maar een beetje zijn eigen geloof maakt, maar dat is altijd zo geweest. Al die mensen in de kerk dachten niet één gedachte en die geloofden niet één ding. Iedereen heeft zijn kleine eigen interpretaties of opvattingen. Maar het is onzin te denken dat je als individu je eigen geloof kunt samenstellen.''

Welke plaats neemt u zelf in?

,,Ik ben niet lid van een geloofsgemeenschap. Ik heb een poos gedacht dat ik dat op een gegeven moment wel zou worden. Een kwestie van blijven gaan en op een dag laat ik me heus wel dopen. Maar dat gebeurde niet.

Ik kan die stap naar binnen niet zetten. Ik kan niet zeggen: nu laat ik me dopen, nu ga ik dit allemaal beamen. Ik kan de geloofsbelijdenis alleen maar beamen als ik van alles iets anders maak, als ik alles zo interpreteer dat ik er toch mee uit de voeten kan.

Ik heb er een tamelijke hekel aan als ze in de kerk zeggen 'God wil van ons dat we dit' of zoals laatst in de Nicolaaskerk 'God droomt ervan dat wij...' Vreselijk.

Maar toch vind ik de idee 'de wil van God doen' wél zinvol. Dat betekent dat er een wil is die niet de jouwe is, of dat er een manier van doen is die niet de jouwe is, maar die jou overstijgt. De uitspraak van Jezus in de hof van Gethsémane vind ik één van de mooiste zinnen uit de Bijbel: 'Niet zoals ik wil, maar zoals Gij wilt.' Uw wil geschiede.''

U hebt het wel eens over God of religie als steun, als richtingaanwijzer. Is dat geen instrumentalisering van de religie?

,,Religieuze beelden kunnen een leven richten. Zoals het idee van het Laatste Oordeel en uiteindelijke gerechtigheid. Het doet er niet toe of je gelooft dat er op een dag zoiets zal zijn als het Laatste Oordeel - dat geloof ik helemaal niet - maar het denkbeeld dat je leven geoordeeld wordt, of dat er een objectieve blik op geworpen wordt, vind ik goed. Als je dat in je hoofd zou kunnen hebben, dan leef je wellicht beter.''

,,Ja, maar ik weet niet of dat iets anders is dan het lezen van een gedicht. Dit verhaal wordt nog steeds beleefd omdat we ons daarop toeleggen. Omdat er zoiets als een kerk is, omdat er vieringen zijn, en gelovigen. Als je daarmee ophoudt, is de Bijbel een boek met verhalen zoals ieder ander. En dan is het nog niet eens per se het beste boek met verhalen. De bijbelse verhalen worden bijzonder gehouden door voortdurende aandacht en door almaar te zeggen 'dit is iets anders'.

Mensen zoals ik dragen daar niet toe bij. Want ik houd het niet levend. Wat ik doe is een stap terugzetten en zeggen: de verhalen en beelden zijn erg mooi. Alleen maar dankzij de christelijke cultuur kan ik er iets anders in zien dan in de Decamerone.

Als die cultuur verdwijnt ga ik haar niet redden. Dankzij de orthodoxie kan ik denken wat ik denk. Dat hindert wel, want het is niet in orde. Als je die verhalen, die cultuur en die traditie dan zo belangrijk vind, moet je ze ook willen onderhouden.''

Dit is een bekorte voorpublicatie uit Michsjol 2005/1. Bestellen: maak 5,50 euro over naar 6899670 tnv Michsjol ovv adres, of kijk op www.michsjol.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden