Marionet komt op eigen benen te staan

Alfredo Cristiani, 'Freddy' voor vrienden, speelt graag een spelletje poker met de beruchtste man van El Salvador, majoor Roberto D'Aubuisson. De president heeft veel aan de majoor te danken, want als deze niet een reputatie als pathologische moordenaar had gehad, was Freddy's politieke carriere nooit zo voorspoedig gelopen.

Cristiani werd vierenveertig jaar geleden als een van de weinige echt bevoorrechte Salvadoranen geboren. Zijn familie behoort tot de clan van ongeveer honderd families die negentig procent van de rijkdom en grond van El Salvador in handen hebben en Alfredo was bij zijn geboorte al miljonair. Zijn vader bezat enorme koffie- en katoenplantages en een farmaceutische fabriek. El Salvadors elite stuurt zijn zonen liever niet naar de plaatselijke universiteiten, die als bronnen van subversie worden gezien, maar bij voorkeur naar de Verenigde Staten voor een graad aan een universiteit met een klinkende naam. Voor Cristiani werd het bedrijfskunde aan Georgetown in Washington. Hij werd opgeleid om leiding te geven aan het bedrijf van zijn vader en zo gebeurde het ook.

Terwijl het begin van de burgeroorlog in El Salvador zich begon af te tekenen, kenden de Salvadoranen hem alleen als sportman. Hij werd in die tijd kampioen motorcross en bekwaamde zich in het spelen van squash en het besturen van helicopters.

In 1979 gaven twee mannen de Salvadoraanse geschiedenis een belangrijke wending. In dat jaar pleegde een groepje jonge officieren een coup en bracht een hervormingsgezinde regering aan de macht. De ultra-rechtse majoor D'Aubuisson van de veiligheidsdienst nam uit woede ontslag uit het leger en richtte de Arena-partij op.

Alfredo Cristiani was toen nog geen kaderlid van de partij die nauw verbonden was met de doodseskaders en zijn naam verscheen alleen op de sportpagina's van de kranten. Hij speelde al wel poker met D'Aubuisson.

In 1979 kwam ook de christendemocraat Jose Napoleon Duarte terug naar El Salvador. Hij was in '72 al gekozen tot president, maar het leger voorkwam toen dat hij het ambt zou uitoefenen. In 1980 viel de hervormingsgezinde regering. Duarte sloot een monsterverbond met militairen en trad toe tot de junta, die vanaf 1980 het land zou regeren. De linkervleugel van de christendemocraten en sociaaldemocraten keerden zich van Duarte af en kozen de kant van het gewapende verzet. De burgeroorlog barstte los en majoor D'Aubuisson gaf opdracht tot de moord op de progressieve aartsbisschop Romero tijdens een mis in de kathedraal van San Salvador. Tienduizenden doden vielen er in die jaren.

Alfredo Cristiani hield zich in die tijd bezig met de nationale kampioenschappen squash. Toch wordt deze man nu door velen geroemd als vredesduif, als de man die ervoor heeft gezorgd dat de gematigde krachten binnen de Arenapartij uiteindelijk de overhand hebben gekregen. Hij kreeg zijn kans na de verkiezingen van 1984, waarvan de uitslag onduidelijk is gebleven. Majoor D'Aubuisson claimde verkiezingswinst, maar onder druk van de Verenigde Staten ging de overwinning naar de christendemocraten. Het moet Arena toen duidelijk zijn geworden dat de reputatie van D'Aubuisson als leider van de doodseskaders de partij ver van de regeringsmacht zou houden.

D'Aubuisson zelf kwam met de oplossing. Hij nodigde zijn goede en wat kleurloze vriend Cristiani uit de politiek in te gaan. Een jaar later was 'Freddy' voorzitter van Arena. Hij werd vooral gekozen, omdat hij het bij Washington goed zou doen. Cristiani spreekt vloeiend Engels, is tenslotte in de VS opgeleid en bekend met de zakenwereld daar. Hij werd een respectabel gezicht voor een verwerpelijke partij. Een masker voor het monster, noemden de christendemocraten hem. Een marionet ook, volgens velen in El Salvador. Een voormalige lijfwacht van Arena vertelde in 1989: "D'Aubuisson beslist alles. Voor de vergaderingen waar echte beslissingen vallen wordt Cristiani niet uitgenodigd." In dat jaar werd Christiani tot president gekozen. Tijdens de campagne ging de majoor regelmatig met hem mee. Zij aan zij zongen ze op het podium met de vuist gebald op het hart de partijliederen van Arena waarin El Salvador 'een graf voor alle roden' wordt genoemd.

In 1989 vond er weer een geruchtmakende moordpartij plaats in El oals

vador. Het Atlacatl-bataljon, dat ook verantwoordelijk was voor de moord op zevenhonderd burgers uit het dorp Mozote, vermoordde de zes jezuieten, hun huishoudster en haar dochter op de universiteit voor Centraal-Amerika in San Salvador. De rector van de UCA, Ignacio Ellacuria, was een internationaal bekende persoonlijkheid en de verontwaardiging was groot. Alfredo Cristiani heeft nooit openlijk willen toegegeven dat hij zeer lange gesprekken voerde met Ellacuria, die ook goede banden had met de guerrillabeweging, maar het was algemeen bekend in El Salvador dat de jezuiet grote invloed had. Cristiani werd gematigder maar wist een echte scheuring binnen Arena te voorkomen. Het leger later werd verantwoordelijk gesteld voor de moord op de jezuieten.

De koude oorlog was inmiddels voorbij en Washington begon steeds meer aan te dringen op vruchtbare vredesbesprekingen. Cristiani bleek de ideale figuur om die tot een goed einde te brengen. Als goede vriend van D'Aubuisson en Arena-topman kon hij een pact met de rode duivel tekenen. Ook zijn afkomst maakt hem geschikt, want voordat El Salvador een speerpunt werd in de strijd tegen het communisme, ging het conflict vooral om landhervorming en het breken van de macht van de families, en er zal niets in El Salvador veranderen zonder de instemming van deze machtige clans.

Cristiani heeft vriend en vijand verbaasd door de onderhandelingen in goede banen te leiden. Vlak voor het ondertekenen van het akkoord noemde hij het FMLN zelfs "moedige onderhandelaars" . Beide kanten zijn akkoord gegaan met enorme compromissen. Het FMLN wordt ontbonden. Het Salvadoraanse leger zal moeten accepteren dat het wordt gehalveerd en de landhervorming zal worden doorgevoerd. Alfredo Cristiani wordt geen marionet meer genoemd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden