Marina Abramovi¿ maakt van haar leven een kunstwerk

Performancekunstenares Marina Abramovi¿ komt naar Nederland voor het Holland Festival. Ze speelt de hoofdrol in 'The life and death of Marina Abramovi¿' van regisseur Robert Wilson. 'Ik denk dat ze zich opoffert om de wereld iets te geven waar deze beter van wordt.'

FREDERIKE BERNTSEN

Het doodsmasker van Marina Abramovi¿ is spierwit, de wimpers zijn zwart en de lippen felrood en glimmend gestift - voor de goede orde: de Servische is springlevend. De Ketelfactory in Schiedam heeft een exemplaar aan de muur hangen, identiek aan het masker dat in de voorstelling 'The life and death of Marina Abramovi¿' zal worden gebruikt.

Er is wel meer te zien én te horen in de tentoonstellingsruimte, zoals een filmportret, gemaakt door Kim Zeegers. Door een koptelefoon klinkt 'Salt, salt in my wounds', een nummer dat Antony (van Antony and the Johnsons) schreef voor de voorstelling.

Abramovi¿ zingt zelf, met ongetrainde stem, rauwig en zwoel tegelijk. Op de werkschetsen van de regisseur Robert Wilson kun je diens ontwerpgedachten volgen. In een krachtig handschrift valt naast de getekende scènes te lezen: 'Sexy leg of a woman' of 'Man standing on his head': mooi materiaal ter illustratie van de productie die vorig jaar in Manchester ten doop werd gehouden en nu op het Holland Festival te zien zal zijn. Abramovi¿ acteert hierin op Wilsons aanwijzingen, anders dan in haar eigen optredens die geen theater zijn, maar realiteit.

Marina Abramovi¿ (Belgrado, 1946) is performancekunstenares pur sang. Ruige optredens, extremiteiten, zelfbeschadiging, duurperformances: haar liefdeloze jeugd als dochter van twee partizanen is er debet aan.

Jarenlang vormde ze een kunstenaarsduo met haar ex Ulay (Frank Uwe Laysiepen). Het stel markeerde het einde van hun partnerschap met een wandeling over de Chinese Muur: 'The Lovers - The Great Wall Walk'.

Een paar jaar geleden zat Abramovi¿ drie maanden lang, dag in dag uit, in het Museum of Modern Art in New York. Rechtop, bewegingloos, met tegenover haar een stoel waarop ieder die wilde plaats kon nemen. Het was een hype: van heinde en verre kwamen mensen voor deze ervaring - terwijl ze er alleen maar zat, en je doodstil aankeek.

Wat gaan we zien in 'The life and death'? "Robert Wilson heeft een stuk geschapen dat volmaakt is van kleur, vorm en beweging", vertelt Omid Hashemi (Teheran, 1986). Hij is student van Abramovi¿ en ontmoette de kunstenares zo'n drie jaar geleden in een Parijse galerie. Sindsdien heeft hij de mogelijkheid haar werk van dichtbij te volgen. Een aantal repetitiefoto's van 'The life and death' die in de Ketelfactory hangen, heeft hij gemaakt.

"Alleen al aan de scènefoto's kun je zien hoe precies de vormgeving is", licht Hashemi telefonisch vanuit Parijs toe. "Hoewel je zijn handtekening herkent, verschilt dit experimentele schouwspel van Wilsons eerdere werk. Dat kan ook niet anders als je het leven van 's werelds beroemdste performancekunstenares als materiaal in handen krijgt. Het stuk is geen biografie, maar een voorstelling met het leven van Marina als basis. Ze heeft de controle over haar levensverhaal volledig uit handen gegeven en ervoer de komische aspecten van het stuk als genezingsproces van haar weinig rooskleurige verleden."

Abramovi¿ wilde wel dat haar dood in het spektakel verwerkt zou worden. Een van de regels van het manifest dat ze een paar jaar geleden opstelde, luidt: 'An artist has to be aware of his own mortality'.

Hashemi: "Marina is zich heel erg bewust van de fase waarin ze zit. Ze wil de dood onder ogen zien, is er niet bang voor. Ze zegt ook: 'The funeral is the artist's last art piece before leaving.'"

De confrontatie met de eindigheid van het leven is typerend voor Marina Abramovi¿, die altijd de weg van de meeste weerstand lijkt op te zoeken. "Als je haar vraagt waarom, antwoordt ze: 'Wanneer je de makkelijke weg bewandelt en weet dat je iets kunt, dan verander je niets, ook niet jezelf. Pas als je moeilijkheden opzoekt, kun je iets teweegbrengen.'"

Voor Hashemi is Abramovi¿ een goeroe. "Ze heeft mij absoluut niet nodig, maar omgekeerd geeft ze me enorm veel. Als ze me zegt: 'Stap in een ijskoude rivier', dan doe ik dat. Marina reikt sleutels aan, door die te gebruiken leer ik wat een bepaalde ervaring kan betekenen."

"Over haar optreden in het MoMA, 'The artist is present', kun je zeggen: makkelijk, drie maanden gaan zitten. Maar ook los van de fysieke uitputtingsslag was dit een ongelooflijke prestatie. Wat ze deed, was energie geven aan de mensen. Om zover te komen, om dat te kunnen, heeft ze veertig jaar van haar leven geïnvesteerd. Ik denk dat ze zich in zekere zin opoffert om de wereld iets te geven waar deze beter van wordt. Ook voor haarzelf natuurlijk, want zij maakt net zo goed deel uit van die wereld.

"We zijn ons in de snelle maatschappij van nu niet bewust hoe hard we iemand als Marina Abramovi¿ nodig hebben", zegt Hashemi met nadruk. "We gunnen ons geen tijd om over dingen na te denken. Ja, we denken na over de slimste stappen waarmee we iets kunnen bereiken, maar niet over het leven zelf. Er is nauwelijks uitwisseling van energie tussen mensen, er zijn bijna geen momenten van stilte en tijdloosheid meer.

"Marina bezit het vermogen om heel geconcentreerd met maar één ding bezig te zijn. Haar kunst is nuttig omdat hij ons naar de bron terugbrengt, de staat waarin we ons bevonden als baby.

"Ze weet hoe ze haar energie moet gebruiken. Die komt niet uit de hemel of zo, het is een menselijk gegeven, we hebben allemaal van die antennes waarmee we kunnen geven en nemen. Marina weet hoe ze basisgevoelens op moet roepen bij zichzelf en bij jou, dat is de essentie van haar kunstenaarschap. Niet haar performance vormt haar kunst, maar heel haar bestaan. The artist is always present."

Marina Abramovi¿ op en om het Holland Festiva
'The life and death of Marina Abramovi¿': 22, 23 en 24 juni in Koninklijk Theater Carré. Op 26 juni zendt de Avro de documentaire 'The artist is present' - over de performance in het MoMA - uit in 'Close up' (23.00 uur, Nederland 2). T/m 29 juni is in het Muziekgebouw aan 't IJ Abramovi¿' Video portrait gallery' te zien, evenals delen uit 'The kitchen series'. De tentoonstelling 'Leven en dood van Marina Abramovi¿' in De Ketelfactory, Schiedam loopt t/m 15 juli. Info: www.hollandfestival.nl; www.deketelfactory.nl

l

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden