Mariabeeld terug bij Joodse eigenaar

Museum Catharijneconvent moet een vijftiende-eeuwse pietàsculptuur teruggeven aan de Joodse familie Gutmann, die het in de Tweede Wereldoorlog is kwijtgeraakt. Dat bepaalde de nationale restitutiecommissie deze week na jaren van onderzoek. Conservator Tanja Kootte van het Catharijneconvent legt uit.

1 Hoe komen jullie aan dit beeld?
"Toen de Nederlandse bankier en kunstverzamelaar Fritz Gutmann in de Tweede Wereldoorlog aanvoelde dat hij in gevaar kwam, hoopte hij dit beeld veilig onder te brengen in Parijs, maar daar werd het alsnog door de nazi's in beslag genomen. De geallieerden troffen het beeld in 1945 aan in een treinwagon nabij de zoutmijnen van Berchtesgaden. Uit de documentatie moet zijn gebleken dat het uit Nederland kwam. Het belandde in de rijkscollectie, en van daar uit hebben wij het sindsdien in bruikleen. Wij wisten van het begin af aan dat het uit Joodse handen verdwenen was, maar het duurde een tijd voor onderzoek uitwees dat het daadwerkelijk van de erfgenamen van Gutmann is."

2 Hebben jullie nog meer kunst die eigenlijk aan Joden toebehoort?
"Ja, op acht andere stukken rust nog een claim. Natuurlijk voelt het vreemd dat een werk zo'n nare geschiedenis heeft. Het proces van teruggave duurt vaak veel te lang. Maar in de tussentijd laten wij het in ieder geval zien. Dat maakt het nog enigszins aanvaardbaar."

3Wat is het voor beeld dat jullie nu moeten teruggeven?
"Een Middeleeuwse pièta uit Zuid-Duitsland. Jezus ligt dood in de schoot van Maria. Zij houdt haar zoon vast en kijkt droevig op hem neer. Het is een tafereel dat niet in de Bijbel voorkomt. Middeleeuwers fantaseerden graag, ze wilden zich inleven in het lijden van Maria. Haar verdriet is universeel en tijdloos. Het staat voor alle moeders die kinderen verliezen. Het beeld toont nog kleurige resten van de oorspronkelijke beschildering. Bloed van de wonden van Christus - dat maakt indruk. En het is vrij groot, een meter hoog."

4 Is het een groot verlies voor het museum?
"Nou, wij achten dit beeld wel heel erg hoog, ja. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat het al een jaar of drie in depot staat. Dat is omdat we net een nieuwe, eigentijdse pièta hebben aangekocht. Voor het werk dat we nu moeten afstaan waren we op zoek naar een andere plek. Maar het is een prachtig stuk, en ik vind het wel heel jammer. We respecteren het besluit natuurlijk. Over de financiële waarde van het beeld mogen wij niets zeggen. Het is heel kostbaar. Maar alleen kunsthandelaars zijn bevoegd om te taxeren."

5En nu? Valt er met de erven van de eigenaar nog te praten over bruikleen? Of koop?
"Ik durf het niet te zeggen. We hebben nog geen contact met ze gehad. Maar dat gaan we wel krijgen. Kijk, het zit niet voor niets in onze collectie. Ik zou het graag weer willen verwerven. Maar of het kan, dat is niet aan ons."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden