Vandaar dit boekParijs

Margot Dijkgraaf over tien rebelse Franse schrijfsters

Margot Dijkgraaf (1960), literatuurcriticus en auteur, portretteert in ‘Zij namen het woord’ tien Franse schrijfsters van de zeventiende eeuw tot nu.

“Ik studeerde Frans in Amsterdam en probeerde zo vaak als mogelijk naar Parijs te gaan. Dan liep ik langs de bouquinistes, de boekenstalletjes langs de Seine, en kocht ik me helemaal arm. Daarna ging ik dan in een cafeetje zitten om de oogst bekijken. Op een van mijn tochten ontdekte ik een boekje van Nathalie Sarraute, ‘L’usage de la parole’. Het zwiepte me van mijn benen. Dit kan literatuur met je doen, ont­dek­te ik, wat is dit fantastisch! Ik was twintig.”

Nathalie SarrauteBeeld Martine Franck

“Toen is het eerste zaadje geplant voor ‘Zij namen het woord’. Tien vrouwen heb ik daarin geportretteerd, rebelse schrijfsters, van de zeventiende eeuw tot nu, die iets nieuws hebben gebracht in de literatuur: een andere stijl, een nieuw genre, een ongebruikelijk thema.Nee, dat betekende niet dat ik de keus had uit, zeg, honderd vrouwen. Natuurlijk, er zijn meer goede schrijfsters, maar dat aspect van veran­deren, iets in gang zetten, dat vergt net iets meer. Dan kom je uit bij vrouwen als Françoise Sagan, Maryse Condé en Annie Ernaux.”

“Ik ben niet op zoek gegaan naar vrouwen die een schandalig leven hebben geleid of een heel ander leven hadden dan andere vrouwen. Maar het is blijkbaar wel zo dat als je schrijft, je een soort karakter hebt dat het dagelijks leven anders maakt dan normaal. Dat je grenzen verlegt, niet alleen in de literatuur, maar ook in het vrouwenleven. Kijk naar Simone de Beauvoir of Colette. Het betekent niet dat alle vrouwen die ik beschrijf feminist waren, zeker niet. Maar ze leefden hun leven zoals dat volgens hen moest. En werden daardoor model voor de vrije vrouw of de vrijgevochten vrouw. Al was dat lang niet altijd de opzet.”

Schandelijk

“Een van mijn favorieten is Madame de Staël. In haar salons in Parijs en haar kasteel aan het Meer van Genève verzamelde ze alle intellectuelen uit die tijd om zich heen, zij bepaalde waar de gesprekken over moesten gaan en ze nam ook zelf het woord. Schandelijk natuurlijk! Ze schreef romans, maar ook essays. In Europa hebben we elkaar nodig, zei ze. Dat is nog steeds hartstikke actueel, maar toen was het echt revolutionair. Door haar politieke ideeën kreeg ze het aan de stok met Napoleon. Hij liet haar verbannen en haar boek ‘De l‘Allemagne’, waarin ze een beeld schetst van de Duitse cultuur en literatuur, vernietigen. Op een gegeven moment kreeg ze zo ongeveer huisarrest, maar ze liet zich haar bewegingsvrijheid niet ontnemen en reisde met een vals paspoort half Europa door.”

Sidonie Gabrielle Colette Beeld Getty Images

“Het leuke en mooie aan al die tien vrouwen is dat ze niet in een hoekje zijn gaan zitten en de wereld aan zich voorbij laten gaan. George Sand had een groot hart voor de minderbedeelden van haar tijd, Lydie Salvayre heeft een bepaalde woede in zich waarin veel vrouwen zich zullen herkennen. En iedere vrouw kent wel het gevoel van gemis dat Madame de Sévigné zo mooi heeft verwoord in de brieven aan haar dochter.”

“Lees die Franse vrouwen, wil ik maar zeggen. We zijn in Nederland wel erg eenzijdig gericht op de Engelstalige wereld. We hebben weinig zicht op de Franse literatuur, die echt ongelooflijk mooi en interessant is. Ook omdat je op die manier toegang krijgt tot een groot deel van Afrika en de Arabische wereld. Zo’n 440 miljoen mensen spreken Frans. Het is idioot om zo’n groot deel van de wereld uit te sluiten.”

Margot Dijkgraaf
Zij namen het woord. Rebelse schrijfsters in de Franse letteren
Atlas Contact; 240 blz. € 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden