Margarita's actie is niet ludiek of politiek, maar emotioneel en financieel

Artikel 111 wetboek van strafrecht: ,,Opzettelijke belediging van de Koning wordt gestraft met een gevangenisstraf van vijf jaren of een geldboete van de vierde categorie.''

De wet uit 1881 is deze week hoogst actueel. Premier Balkenende heeft de landsadvocaat opgedragen uit te zoeken of prinses Margarita kan worden vervolgd voor majesteitsschennis.

De laatste eeuw is niemand meer opgesloten wegens kwaadsprekerij over de majesteit. Wel zijn er boetes uitgedeeld. De laatste betrof een demonstrant die tijdens het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima een zakje verf smeet naar de gouden koets. De rechter legde hem 250 euro boete op.

In 1998 pakte de politie een 38-jarige man op omdat hij voor zijn raam een affiche ophing met de tekst 'Holland is fascisme' met daarnaast een hakenkruis en een portret van de koningin. De man is nooit bestraft.

In hetzelfde jaar dreigde het openbaar ministerie het majesteitsschennis-artikel uit de kast te halen. Een café-eigenaar uit Zutphen hing de dag voor de komst van de koningin naar die stad een poster op, waarop Beatrix is gekleed in een strak zwart pakje met hoge rode laarzen. Het was de dag voor Koninginnedag. Na bezoek van de politie haalde de kroegbaas de poster weg.

Ook NOC-NSF-preses Wouter Huibregtsen hoorde in 1998 over majesteitsschennis. Het artikel is niet alleen van toepassing op de koningin, maar ook op andere leden van het koninklijk huis. In een interview in de Volkskrant liet Huibregtsen zich onwaardig uit tegenover de kroonprins. Geen officier van justitie haalde het echter in zijn hoofd een strafproces daadwerkelijk in gang te zetten. De kans op een succesvolle vervolging werd al snel te klein geacht.

Uit cijfers van het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) blijkt dat in de periode 1980-1994 61 keer een proces wegens majesteitsschennis werd ingezet: in zes gevallen kwam het tot een veroordeling. Rechters bestraffen majesteitsschennis niet graag, omdat zij grotere waarde hechten aan de vrijheid van meningsuiting.

Ook kent het artikel juridisch-technische moeilijkheden. Justitie moet met aantoonbare bewijzen komen dat de verdachte 'opzettelijk' heeft willen beledigen. Een andere reden om af te zien van een proces ligt in de publicitaire aandacht die een zaak krijgt. De vrees bestaat dat publiciteit het koninghuis alleen maar meer schaadt.

Dat laatste is niet meer van toepassing bij de zaak van prinses Margarita. Margarita zoekt de media doelbewust op en uit vervolgens beschuldigingen richting de koningin. Zij beticht de familie van 'machtsmisbruik' en 'misbruik van de positie'. Beatrix zou inzage hebben gekregen in een sociale-dienstdossier van haar echtgenoot, haar hebben afgeluisterd tijdens een vertrouwelijk gesprek en opdracht hebben gegeven haar brieven te openen.

Anders dan bij de andere zaken gaat het nu niet om burgers die al dan niet ludiek van zich laten horen en enige vorm van gezagstrouwheid aan hun laars lappen, maar om een lid van de koninklijke familie. Ook gaat het niet om een eenmalige actie, maar om een breed offensief. De prinses doet de beschuldigingen bij twee weekbladen en één televisieprogramma. Ook omdat de prinses op de achtergrond stelt dat de familie haar 50000 dollar schuldig blijft, lijkt het niet op de satirische ondertoon die hangt om de andere rechtszaken.

Ook niet op de affaire die in 1980 tot kamervragen leidde: de VPRO-show van Barend Servet. In de omstreden sketch zat een Juliana-lookalike wijdbeens spruitjes te schillen. Sommige kamerleden vonden het 'opzettelijk beledigend', maar tot een vervolging kwam het niet.

Nationale beroemdheden en dus ook leden van het koninklijk huis worden met enige regelmaat op de hak genomen. Door cabaretiers, maar ook door politieke tegenstanders, zoals aan het eind van de negentiende eeuw Domela Nieuwenhuis. De arbeidersvoorman mocht zeven maanden zitten vanwege het opzettelijk beledigen van de koningin in zijn blad Recht voor Allen. Ook verdween de dichter van het rijmpje 'Ik heb mijn schoenen laten lappen om de koning dood te trappen' in dezelfde eeuw voor vier maanden in het cachot.

De vermoedelijk opzettelijke belediging van prinses Margarita is niet ludiek bedoeld en ook niet politiek. Het motief in deze zaak lijkt emotioneel en financieel en dreigt bij de rechter te komen omdat de familie er zelf niet uitkomt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden