Marcouch moet klimaat van intimidatie en schoffering uit Arnhem verdrijven

Beeld Hollandse Hoogte / EyeEm Mobile GmbH

Dat is nog eens een fijne binnenkomer. Burgemeester Ahmed Marcouch zit nog midden in zijn wittebroodsweken, maar met het rapport ‘Patronen van politiek’ dat hoogleraar bestuurskunde Paul Frissen woensdagavond bij hem inleverde, is die roze periode direct voorbij.

Dat de bestuurscultuur in de Gelderse hoofdstad niet is wat ie moet zijn, wist Marcouch wel. Twee collegebreuken en vier afgetreden wethouders in één bestuursperiode is wat veel. Vandaar dat Frissen vóór de komst van de burgemeester van de raad de opdracht had gekregen de thermometer eens in de lokale politiek te steken. Maar de uitkomst is veel schokkender dan verwacht.

Na 24 individuelen gesprekken met (ex-)wethouders, burgemeesters, politici en ambtenaren, concludeert Frissen dat er in de raad en daarbuiten een klimaat heerst van intimidatie, schoffering en dedain. Er wordt geschreeuwd, er wordt afwijzend gesist, en het politieke spel wordt gespeeld door D66 en de SP. Die zijn beide de grootste partij en hebben met zestien zetels een stevige machtspositie in het college én in de raad.

Volgens de andere partijen hebben die twee een deal gesloten, een niet-aanvalsverdrag, waardoor Arnhem met name wordt bestuurd door de wethouders Gerrie Elfrink (SP) en Martijn Leisink (D66). En hoewel hun namen door Frissen niet worden genoemd, door de regels heen is te lezen dat die tekeer gaan als regenten. In het college maken ze de dienst uit, de burgemeester wordt volkomen genegeerd. En in de gemeenteraad doen alleen de coalitiepartijen ertoe. Die regelen hun zaakjes rechtstreeks met hun eigen wethouder. Onder het motto: wij hebben toch een meerderheid.

Armoedige bestuurscultuur

Frissen schetst de armoede van deze bestuurscultuur. Die gaat uit van de meerderheid, maar waarom zou je niet naar de minderheid luisteren om een breder draagvlak te creëren? En misschien ontstaan na de komende gemeenteraadsverkiezingen wel nieuwe meerderheden. Maar willen de huidige oppositiepartijen nog wel samenwerken als zij deze periode stelselmatig zijn genegeerd?

Wie als meerderheid de minderheid weinig gunt, zal een volgende periode met gelijke munt worden terugbetaald. De machtspolitiek van SP en D66 is wellicht effectief, schrijft Frissen, maar effectiviteit is niet de hoogste waarde van democratie. Dat doel heiligt niet de middelen.

Maar dokter Frissen heeft gelukkig ook een medicijn. De Arnhemse politiek ligt volgens hem in de ‘Baron van Münchhausen-positie’: midden in het moeras, waar de baron zich met paard en al aan zijn eigen haren moet weten uit te trekken. Dat kan de politiek ook. Als autonoom domein moet het zijn eigen grenzen stellen en de eigen bestuurscultuur veranderen. Het college en de raad moeten veel opener opereren, waarbij vaker wordt gezocht naar breed draagvlak en representativiteit. Smalle meerderheden en dichtgetimmerde college-akkoorden helpen daarbij niet. Ook zou het debat zelf via de voorzitter moeten worden gevoerd, zodat politici elkaar niet persoonlijk kunnen aanvallen.

Prudentie vereist

Arnhem zou ook de onafhankelijke Rekenkamer als kritisch volger nieuw leven moeten inblazen. Aan de vooravond van een belangrijk besluit zou de politiek eens de hulp moeten inroepen van een denktank of een commissie van wijzen. Frissen doet ook een beroep op de bestuurders persoonlijk. Juist van intelligente en dominante bestuurders valt in de politiek prudentie te verwachten. Wie de samenleving normen voorhoudt, moet zich zelf daar aan houden.

Frissens rapport is ook realistisch. Wacht even tot de gemeenteraadsverkiezingen in maart volgend jaar. Misschien zijn er dan compleet andere verhoudingen. Dat zou wel helpen. Maar de onderzoeker heeft wel een urgente boodschap aan Marchouch. Er is nu een unieke mogelijkheid om de nieuwe burgemeester tot de bewaker van de politiek mores te maken. Van een bescheiden burgemeester kan geen sprake meer zijn, hij moet de Arnhemse piste in met een zweep in de hand.

Lees ook: Arnhem zal geen makkie worden voor Marcouch

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden