MARC VERWILGHEN - Bezoedelde redder van Belgische natie

Van ongekend politicus werd hij een bekende Belg. Sterker nog: hij werd de kampioen van de democratie, de man die een eind zou maken aan de oude vormen en gedachten van Belgiës verrotte politieke systeem: de 44-jarige liberaal Marc Verwilghen, voorzitter van de 'parlementaire onderzoekscommissie-Dutroux, Nihoul en consorten'.

Deze week hervatte de commissie, ingesteld na de schokkende ontdekkingen van zomer vorig jaar, haar werk om de laatste en welhaast lastigste vraag in de zaak rond de verdwenen kinderen te beantwoorden; in hoeverre konden de wandaden van Marc Dutroux en zijn kompanen zo lang verborgen blijven, omdat ze bescherming kregen van hogerhand?

Voor de gewone Belg vestigde de surffanaat vorig jaar, op 18 december, definitief zijn naam. Via de televisie is dan te zien hoe Luikse politiemensen en magistraten elkaar flagrant tegenspreken. Het is al laat als Marc Verwilghen zijn kaken spant, met zijn elleboog op tafel leunt en met een vinger verwijtend in de richting van de getuigenbank wijst. “Een van u vertelt de waarheid niet”, zegt hij dreigend. “Beseft degene die dit doet, waar hij mee bezig is? Ik hoop dat ik u, als op een dag onze wegen elkaar kruisen, recht in de ogen kan kijken”.

Het Kamerlid annex advocaat (een veel voorkomende combinatie in België, waar de meeste parlementsleden er een baan bij hebben) dwong respect af met zijn scherpe manier van ondervragen, grote dossierkennis, zijn betrokkenheid en de wijze waarop hij de eenheid in de commissie (waar de partijpolitieke Vlaams-Waalse twisten voor het oprapen lagen) wist te bewaren. En daarmee verbaasde hij zo'n beetje de ganse natie, die van ene Marc Verwilghen tot dan toe amper had gehoord. Want echt aan de weg timmeren deed de in Dendermonde geboren en getogen Vlaming tot pakweg een jaar geleden nauwelijks. En als je hem zelf mag geloven is zijn carrière vooral zijns ondanks verlopen.

Politicus noch advocaat wilde hij worden, zei hij vorige week in De Standaard. Zijn vader was het allebei en zoonlief zag dat het vooral veel tijd en energie kostte. Met het argument “we komen nu eenmaal uit dat milieu, het zal makkelijker zijn er je weg te vinden”, liet Verwilghen jr. zich echter toch bewegen rechten te gaan studeren. Even weinig overtuigd was tezelfder tijd zijn keuze voor de (liberale) politiek.

Begeesterd raakt hij pas door de contacten met studiegenoot Guy Verhofstadt, de grote vernieuwer in de Vlaamse liberale partij, die een boezemvriend wordt. Het leidt ertoe dat hij, na bijna tien jaar in de Dendermondse gemeentepolitiek, in 1991 de sprong maakt naar nationaal niveau.

Als lid van onder meer de commissie vrouwenhandel doet hij zijn werk nauwgezet, maar hij timmert niet aan de weg. Hij weigert zich bij het voetbal, op de kermis dan wel feesten en partijen te vertonen. Hij brengt zijn vrije tijd liever bij zijn gezin door in de buurt van het water. Wat de vraag doet rijzen of hij niet mede aan die grijsheid zijn benoeming tot commissievoorzitter te danken heeft. Was er niet de vage hoop dat, bij gebrek aan gezag, de commissie een puinhoop zou worden, zodat de beerput van politiek, gerechtelijk en politieel falen gesloten zou blijven?

Hoe dan ook, zijn benoeming komt als een verrassing, niet in de laatste plaats voor hemzelf. Maar wat begint als de commissie-Dutroux wordt meer en meer de commissie-Verwilghen. Ook de ouders van de vermoorde kinderen zijn onder de indruk. “Meneer Verwilghen is volgens mij een grote meneer”, zei de vader van Julie toen de commissie in april haar rapport presenteerde. De commissie is het symbool van het zuiveringsproces dat België doormaakt, schrijft een krant bij die gelegenheid, het is een strohalm voor burgers die alle vertrouwen in de overheid hebben verloren.

Die hoop duurt amper twee weken. Dan besluit de Belgische regering om Melchior Wathelet, in diens functie van minister van justitie destijds verantwoordelijk voor die vervroegde vrijlating van Dutroux, te handhaven als rechter bij het Europees Hof van Justitie. “De afspraakjes-democratie regeert ongestoord verder”, schrijft het weekblad Humo en de doorgaans nogal omzichtige Verwilghen reageert furieus, maar tevergeefs. Het lijkt er sterk op dat de 'zaak-Dutroux' niet alleen de bevolking, maar ook hem zelf heeft verbijsterd. “Toen ik aan de commissie begon had ik nog een edel beeld van het gerecht en de politiediensten. Dat beeld is nu voor een deel stukgeslagen. Het raakt me diep.”

Door de ontgoocheling, het gevoel dat er 'toch niets verandert', is het beeld van Verwilghen als de redder van de natie de afgelopen tijd enigermate vertroebeld. Al blijft hij, volgens een opiniepeiling van La Libre Belgique, in Vlaanderen, Wallonië én Brussel tot de meest geliefde politici behoren. Maar de kritiek op hem groeit, de laatste tijd ook vanuit het belaagde establishment, dat er tot nu toe vooral het zwijgen toe deed.

Zo kreeg de commissie deze week de volle laag van de magistratuur. Volgens procureur-generaal Eliene Liekendael zijn Verwilghen cs veel te snel te werk gegaan en hebben ze daarmee de rechterlijke macht voor de voeten gelopen.

Het roept de vraag op of de commissie, zeker gezien het controversiële pakket dat nog voor haar ligt, uiteindelijk toch geen roemloze dood zal sterven. Verwilghen zou dat een ramp vinden. Voor het land, niet voor zichzelf. Hij gaat er tenminste prat op van de ene op de andere dag uit de politiek te kunnen stappen. Zo weigerde hij begin dit jaar het voorzitterschap van zijn partij met het argument dat hij dat te zwaar vond. En op de vraag of hij minister van justitie wil worden houdt hij zich steevast met een 'dat moet ik eerst met mijn vrouw overleggen' op de vlakte.

Hij was geen politiek dier en is het ook niet geworden. “Soms heb ik indigestie van de politiek. Als ik die smerige spelletjes zie, de onderlinge afspraakjes, de manier waarop sommigen opereren.” Hij weet in ieder geval wat hij gaat doen als er, op welke wijze dan ook, een eind komt aan zijn politieke carrière. Een boek schrijven 'over hoe de vork echt in de steel zit'. “Ik denk dat het een ontluisterend document wordt”.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden