Maraniss sprak iedereen - inclusief Obama zelf

De man in het Witte Huis dwingt bewondering af, maar hij stelt zaken soms te mooi voor

CO WELGRAVEN

Schitterende biografie met een scherp oog voor de tekortkomingen van Barack Obama

Twee ontmoetingen op dezelfde dag, maandag 26 september 1960, hebben hun weerslag gehad op de Amerikaanse politiek van de afgelopen halve eeuw. De ene was gepland, de andere puur toeval. Op die herfstdag was het eerste televisiedebat tussen de presidentskandidaten John Kennedy en Richard Nixon. Voor de meeste kijkers was de ontspannen en jeugdig ogende Kennedy de duidelijke winnaar. Dat droeg eraan bij dat hij ruim een maand later zijn rivaal wist te verslaan - weliswaar met een nipt verschil - waarmee hij de 35ste president van de Verenigde Staten werd.

Op dezelfde dag begon aan de Universiteit van Hawaï het nieuwe academische jaar. Een groepje eerstejaarsstudenten politicologie volgde in de ochtenduren het college Russisch. Een van hen was een zeventienjarig meisje, wier familie afkomstig was uit de Amerikaanse staat Kansas, een ander was een zwaarbebrilde man van dik in de twintig uit Kenia. De twee kregen al snel een relatie en binnen de kortste keren was zij zwanger.

Op 4 augustus 1961 schonk Stanley Ann Dunham het leven aan een gezonde jongen die 47 jaar later beëdigd zou worden als de 44ste Amerikaanse president: Barack Hoessein Obama.

De baby was nog geen maand oud toen het tot een breuk kwam tussen zijn ouders. Zijn moeder verliet Hawaï en nam de kleine 'Barry' mee naar het Amerikaanse vasteland. Obama groeide op zonder zijn vader (die terugging naar Kenia) en heeft hem ook later amper gezien.

Verlaten en verlaten worden, dat is het thema van het schitterende boek dat David Maraniss, journalist van TheWashington Post, heeft geschreven over het (jonge) leven van Obama. Voortdurend heeft de jongen afscheid moeten nemen en zelf afscheid genomen van zijn dierbaren en van zijn vertrouwde omgeving. Toen zijn moeder Stanley een relatie kreeg met een Indonesische man verhuisde zij van de VS naar Java. Daar bracht Barry een deel van zijn jeugd door. Als tienjarige ging hij terug naar Hawaï waar hij door zijn grootouders aan moederszijde werd opgevoed, zijn moeder bleef in Indonesië. Als student wisselde hij van universiteit (van Los Angeles naar New York), ging aan de slag als welzijnswerker in Chicago, en besloot vervolgens na een paar jaar weer te gaan studeren, rechten aan de befaamde Harvard-universiteit.

Ondertussen had hij een langdurige relatie met een Australische vrouw, Genevieve, een van de onthullingen in deze indrukwekkende (en voortreffelijk vertaalde) biografie. De relatie strandde omdat Barack "niet bereid was tot de emotionele betrokkenheid waaraan ik behoefte had", noteerde ze in haar dagboek waaruit David Maraniss rijkelijk citeert. Ze schreef dat toe aan "een emotionele beschadiging, waardoor het voor hem moeilijk zal zijn zich te binden". Genevieve zag ook hoe Obama worstelde met zijn identiteit: half blank, half zwart. Ze had een vooruitziende blik: "Ergens zit een slanke, bruisende, sterke zwarte dame op hem te wachten."

Dat werd Michelle Robinson, met wie Obama nu is getrouwd en met wie hij twee dochters heeft. Zij komt in het boek, bijna zevenhonderd pagina's dik, nauwelijks voor. Want het verhaal houdt op nog voor zij in zijn leven komt. Nu is zo'n deelbiografie niet ongebruikelijk in Amerika. Onlangs verscheen het vierde deel van Robert Caro's hooggeprezen levensgeschiedenis van Lyndon Johnson. In dat deel wordt hij net president, als opvolger van de vermoorde Kennedy. Er komt dus op z'n minst nóg een deel over diens presidentschap.

Het is te hopen dat David Maraniss het evenmin bij dit boek laat. Hij kan prachtig schrijven, dat bewees hij al met zijn biografie van Bill Clinton. Voor zijn verslaggeving over diens verkiezingscampagne kreeg de journalist in 1993 de begeerde Pulitzerprijs.

Maraniss weet buitengewoon knap de persoonlijke verhalen over Obama, zijn ouders en voorouders te plaatsen in de politieke en maatschappelijke context van die tijd, zowel in de VS als in Kenia en Indonesië - zie het voorbeeld van het tv-debat tussen Kennedy en Nixon. Langs moederskant gaat hij terug tot de Amerikaanse Burgeroorlog. Uitvoerig staat hij stil bij de dood van de overgrootmoeder van Obama, Ruth, die in 1926, 26 jaar oud, zelfmoord pleegde.

Een van haar kinderen, Obama's grootvader, was een rusteloze man, meubelverkoper van beroep, die zijn gezin voortdurend op sleeptouw nam naar nieuwe horizonten, en uiteindelijk naar Hawaï. Zijn vrouw wist hem redelijk in toom te houden; zij werkte bij een bank en was de stabiele factor in de familie - ze had grote invloed op Obama voor wie zij in feite een moeder was. Grootmoeder 'Tut' overleed twee dagen voordat hij in 2008 tot president werd verkozen.

Indringend zijn de passages over de vader, ook Barack Hoessein Obama geheten. Hij was een geniale man met een scherp intellect die het ver had kunnen schoppen, maar die ten onder ging aan de drank. Obama sr. was een enorme rokkenjager, met losse handjes. Toen hij in 1960 naar Hawaï ging om daar te studeren, liet hij in Kenia een kind en een zwangere vrouw achter, hij verzweeg dat in Amerika angstvallig. Nadat de relatie met de moeder van Obama was gestrand, legde hij het aan met een andere Amerikaanse vrouw - die hij mishandelde.

Vrienden en bekenden van Obama sr. waren nauw betrokken bij de onafhankelijkheid van Kenia begin jaren zestig, hij kende de eerste president en diverse ministers persoonlijk. Zijn slechte reputatie verhinderde dat hij een hoge baan kreeg. Na een serie auto-ongelukken, waarbij hij zwaargewond raakte en een vriend overleed, kwam Obama bij weer een ongeval in 1982 om het leven, 48 jaar oud.

Maraniss is duidelijk onder de indruk van de kwaliteiten van de man die al weer ruim drie jaar in het Witte Huis zit en die aan zijn herverkiezing werkt. Hij heeft oog voor zijn twijfels over zijn identiteit en voor zijn problemen - wie heeft er zo'n ingewikkelde levensgeschiedenis, of in de woorden van de auteur, zo'n 'versplinterde genealogie'? Los daarvan is het al een enorme prestatie om het tot eerste zwarte president te schoppen.

Maar een hagiografie wordt het boek nergens. Met dodelijke precisie wijst de auteur op fouten en tekortkomingen van Obama in diens autobiografieën, zoals 'Dromen van mijn vader'. De politicus heeft er een handje van de zaken net iets mooier voor te stellen dan ze zijn.

Er zijn meer biografieën van Obama verschenen, onder andere het goed ontvangen 'De brug' uit 2010 van David Remnick. Dat boek beslaat een veel langere periode (tot de eedaflegging in januari 2009) en is minder diepgaand dan deze biografie van David Maraniss. De auteur heeft werkelijk met iedereen gesproken die in de eerste 25 jaar van Obama's leven een rol heeft gespeeld (en met de man zelf) en heeft op grond daarvan een meeslepende biografie geschreven.

David Maraniss: Barack Obama, het verhaal. (Barack Obama) Vertaling olv Pon Ruiter. De Bezige Bij, Amsterdam; 688 blz. € 29,90

'Barry' met zijn vader in 1972. Verlaten en verlaten worden, dat is het verhaal van de jonge Obama.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden