Maragall de microchirurg

BARCELONA - Als de marathonlopers morgen binnen zijn en het laatste vuurwerk verstomt zal een man zich in zijn handen knijpen: Pasqual Maragall, de bezielde burgemeester van Barcelona en voorzitter van het organiserend Olympisch Comite. De "droom waar wij verliefd op zijn" (Maragall) is zonder noemenswaardige wanklanken en terroristische aanslagen volbracht. Zelfs de grootste sceptici, zoals de Barcelonese schrijver Eduardo Mendoza, moesten de afgelopen weken zowaar een gevoel van trots bekennen.

Tien jaar zette Maragall zich in voor de Juegos, of de Jocs zoals de Catalanen verbeteren. "De beste Olympische Spelen aller tijden" , zegt hij zonder valse bescheidenheid. "Een fantastisch excuus om de stad te moderniseren" , liet hij zich in een bui van openhartigheid ontvallen.

Het idee om de Spelen naar de stad te halen is niet van Maragall, maar werd bedacht door zijn voorganger Narcs Serra in 1981, het jaar van de mislukte staatsgreep van luitenant

Techero, die met zijn pistool op de hoofden van de parlementariers gericht de tijd veertig jaar dacht terug te draaien. In dat jaar waarin het francisme definitief geschiedenis werd maakte Spanje zich op om te bewijzen dat het een moderne natie was. Barcelona, 'de noordelijkste stad van het Zuiden' zou laten zien dat het latijnse flair met Duits organisatietalent kon verenigen. Narcs Serra werd een jaar later als minister naar Madrid geroepen toen de socialisten aan de macht kwamen en Maragall zette zich invoor de oude droom.

Pasqual Maragall werd in 1941 in Barcelona geboren als telg van een gegoede Catalaanse familie. Zijn grootvader was de beroemde dichter Joan Maragall, die de Catalaanse kritiek op het centralistische Madrid van poetische kracht voorzag. Zijn vader Jordi Maragall is senator en drie van zijn zeven broers en zusters werden onder Franco om politieke redenen gearresteerd. Pasqual studeerde rechten en economie in Barcelona, New York en Parijs en werd hoogleraar stedelijke economie in Barcelona. In 1979 werd hij de rechterhand van burgemeester Serra en reorganiseerde hij het bestuur van de stad.

Als burgemeester zette Maragall architecten aan het werk om het mes in de speculatieve wildgroei van de voorliggende decennia te zetten. In de jaren vijftig en zestig waren honderduizenden mensen uit Andalusie en andere streken op de industrie in Barcelona afgekomen. Afzichtelijke flatwijken werden aan de stad geplakt, vaak zonder elementaire voorzieningen als lantaarnpalen en speelplaatsen. Symbool voor de verloedering was het monumentale Casa Mila van Gaud, waarin een bingozaal was gevestigd, de fresco's van de meester afbladderden en aan de gevel een neonreclame flikkerde. Maragall zette architecten aan het werk, met als opdracht de wijken een eigen gezicht te geven. In deze jaren van de 'microchirurgie' ontstonden meer dan honderd openbare ruimten: pleinen en tuinen die de wijken herkenningspunten moesten geven.

Toen Maragall in 1986 met de nominatie voor de Spelen op zak uit Lausanne terugkeerde, was het de beurt aan grote projecten - de omlegging van een spoorlijn, de afbraak van een vervallen industriewijk aan zee, de bouw van ringwegen, het nieuwe vliegveld en de Olympische installaties. Madrid betaalde het leeuwendeel, het bedrijfsleven, de gemeente en het bestuur van de Catalaanse regio de rest.

Met Jordi Pujol, de president van het regionale bestuur, moest Maragall tot een vergelijk zien te komen. De socialist Maragall en de Catalaanse nationalist Pujol verhouden zich als rivalen en companen die niet zonder elkaar kunnen. Hun eerste ontmoeting in de jaren zestig ging over een staking. Maragall droeg nog lang haar en sprak namens een illegaal arbeiderscomite. De bankier Pujol, die zes jaar onder Franco gevangen zat, vertegenwoordigde de werkgevers. Maragall sprak over klassenstrijd, Pujol over Catalonie. Hun functies veranderden, maar de rivaliteit en samenwerking zou blijven. Pujol zet zich in voor een zo groot mogelijke autonomie voor Catalonie, Maragall benadrukt de banden met het 'pluralistische Spanje'. Maragall: "Een Catalaan die zegt catalanist te zijn maar niet van nationalisme houdt, verkeert in een vrij moeilijke positie. Maar het is mijn positie" .

Pujol spreekt over naties, Maragall over steden. Pujol is vicevoorzitter van de Europese Assemblee van Regio's, Maragall voorzitter van de Europese Raad van Steden. In hun samenwerking om de Spelen tot een succes te maken vochten ze heel wat af: over geld, over het doortrekken van de metro naar de Olympische berg en over protocol. In Londen won Pujol de race om de spelers van FC Barcelona als eerste te feliciteren toen in mei de Europacup werd behaald. Maar tijdens de opening van de Spelen moest hij vanaf de ereloge toezien hoe Maragall diens voorganger Narcs Serra bedankte. Maragalls boodschap was dat de Spelen een initiatief zijn van de socialistische PSOE en niet van het regionale bestuur van Pujol, alle Catalaanse vlaggen ten spijt.

Volgend jaar zijn er algemene verkiezingen in Spanje en loopt de PSOE de kans haar absolute meerderheid te verliezen. Samenwerking met regionale partijen, waaronder de Catalaanse CIU van Pujol, is dan geboden. Het is niet ondenkbaar dat Maragall en Pujol elkaar dan als minister in Madrid tegenkomen.

Met Juan Antonio Samaranch heeft Maragall een nog gecompliceerdere verhouding. Nog nooit zijn beiden samen lachend gefotografeerd. Samaranch was in tegenstelling tot Maragall en Pujol een fervent aanhanger van Franco. Maar hij is ook voorzitter van het Internationaal Olympisch Comite en speelde een doorslaggevende rol in de nominatie van Barcelona. Ze werkten samen, met stijve bovenlippen, zoals de Engelsen zeggen. "Iemand is belangrijk om wat hij doet" , zegt Maragall diplomatiek. "We hebben van onze ouders geleerd dat we geen burgeroorlog moeten voeren" . Dit pragmatisme is de belangrijkste reden van het succes van de Spelen en waarschijnlijk van de hele Spaanse democratie.

Adieu Barcelona.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden