Maori's zien eigen cultuurgoed door Lego gepatenteerd

De Deense speelgoedfabrikant Lego heeft zich de woede van de Maori's in Nieuw Zeeland op de hals gehaald. Het meest recente internetspel Bionicle gebruikt woorden en namen uit het Maori. Nu heeft Lego sommige woorden, met name de namen van de krijgers, gepatenteerd.

door Alexandra Scheltema

De Maori's, de oorspronkelijke inwoners van Nieuw Zeeland, worden opeens geconfronteerd met copyright op woorden uit hun cultuur en vinden bovendien dat hun intellectueel eigendomsrecht ernstig is geschonden. Het Bionicle spel moet nog officieel worden geïntroduceerd in Nieuw Zeeland, maar de strijd om de namen is al losgebarsten.

Bionicle (een samenstelling van de woorden biology and chronicle) is het paradepaardje van Technisch Lego en het vervolg op de Throwbots en Roboriders. Het hightech spel speelt zich af op het tropische eiland Mata Nui dat gebukt gaat onder de tirannie van Makuta. Een legende spreekt van zes machtige krijgers, de Toa, die ooit weer vrede naar het eiland zullen brengen. Deze Toa moeten eerst speciale maskers vinden op het eiland om uiteindelijk de tiran uit te dagen tot een gevecht.

De naam van het eiland, Mata Nui, betekent in het Maori 'open naar de zon'. Ook de namen van de krijgers en hun specifieke eigenschappen zijn gebaseerd op de Maori-taal.

En de maskers die moeten worden verzameld heten Kanohi (Maori voor gezicht) en een Bionicle karakter die weet welke wegen veilig zijn heet Whenua, Maori voor aarde. De boze geest en tiran uit het spel die moet worden verslagen heet Makuta: 'behekst' in het Maori.

Lego heeft inmiddels laten weten dat het om een spel gaat dat zich ergens in het universum plaatsvindt. ,,Het is tijd- noch plaatsgebonden'', aldus een Lego-woordvoerster. ,,En het is ook niet gebonden aan een bepaalde cultuur. We hebben een fantasiewereld gecreëerd die weliswaar geïnspireerd is op Hawaiï en het Polynesische gebied, maar die de wortels heeft in de klassieke literatuur en epische filmthema's.

Maar Bionicle is meer dan een spel voor Lego. Het bedrijf heeft voor de marketing van Bionicle onder andere in Universal Music Group een partner gevonden. UMG verzorgt alle muziek rondom het product. Ook met andere koopwaar zoals Bionicle horloges en een kledinglijn hoopt Lego hoog te scoren.

In Nieuw Zeeland is de zaak inmiddels aanhangig gemaakt bij het Waitangi Tribunal. Dit is een speciaal tribunaal waar Moari's terecht kunnen als ze menen dat hun rechten geschonden zijn zoals die voortvloeien uit het Verdrag van Waitangi (1840) tussen de diverse Maori-stammen en de Britse Kroon. De schendingen van het intellectuele eigendomsrecht door Lego worden aan de Flora en Fauna wet getoetst. Samengevat houdt deze wet in dat de culturele gebruiken van Maori niet gepatenteerd kunnen worden door derden. Bijvoorbeeld de medische kennis en het gebruik van planten die Maori van generatie op generatie overbrengen.

Maui Solomon, Tribunal advocaat, meent echter dat de Maori's noch door de Nieuw-Zeelandse wetgeving noch door het internationaal recht worden beschermd tegen de Deense multinational en haar Bionicle high tech-speelgoed. Hij zal een klacht indienen bij Lego en de zaak aankaarten bij de World Intellectual Property Office.

De Nieuw-Zeelandse minister-president Helen Clark heeft zich inmiddels ook bezorgd gemengd in het vraagstuk over het intellectuele eigendomsrecht van Maori's. ,,Je kunt je de woede van mensen voorstellen als blijkt dat hun cultuur en taal gepatenteerd wordt door een machtige buitenlandse corporatie''.

,,Maar'', voegt ze eraan toe, ,,Ik weet niet genoeg van het internationaal merkenrecht af om te weten of we machteloos zijn in deze zaak.'' De regering moet voorlopig net als iedereen wachten op de uitspraak van het Waitangi Tribunal.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden