Mantelzorger wil meer dan alleen mooie woorden

Mensen zorgen graag voor een ander, maar er zijn grenzen aan wat ze kunnen

Aan waarderende woorden van politici hebben mantelzorgers geen gebrek. Ook bij het Kamerdebat vandaag over langdurige zorg, zullen de Kamerleden en de staatssecretaris de lof zingen over de 2,6 miljoen mensen die intensief zorgen voor een naaste. Maar dat is de vereniging van mantelzorgers en vrijwilligerszorg Mezzo niet genoeg.

"Wij willen handtekeningen zien", kondigt Mezzo-directeur Liesbeth Hoogendijk aan. "De Kamer moet het kabinet binden aan afspraken over ondersteuning van mantelzorgers, en over hun zeggenschap bij de invulling van de zorg. Die investering verdient zich dubbel en dwars terug. Mantelzorgers die niet overbelast raken, en zorgvrijwilligers die niet afhaken, dat scheelt enorm in de kosten. Zeker als ze de zorg combineren met een baan."

Staatssecretaris Martin van Rijn (PvdA) schetste in april de contouren van de hervorming van de langdurige zorg, waarvoor gemeenten verantwoordelijk worden. Voor hulp wordt voortaan eerst gekeken wat familie en vrienden kunnen doen. Pas als dat onvoldoende is om thuis te kunnen blijven wonen, komt betaalde zorg in beeld.

Op zichzelf stemt Mezzo met die uitgangspunten in. "Ik denk dat dit een goede beweging is", zegt Hoogendijk, die zelf een thuiswonende zoon van 19 heeft met het syndroom van Asperger, een vorm van autisme. "Zorgen voor een ander geeft plezier, en rijkdom in het leven. Zorg is mooi, al zijn niet alle taken even leuk en zitten er ook rotdagen bij." De directeur van Mezzo is dan ook helemaal niet zo heel somber over de toekomst.

Het kabinet wil dat mensen meer zorgen, en meer werken. De combinatie werken en zorgen kan over pakweg twintig, dertig jaar net zo gewoon zijn als de combinatie kinderen en werken nu, veronderstelt Hoogendijk. Maar om die toekomst te bereiken, moet er wel meer gebeuren dan Van Rijn nu op papier heeft gezet.

Mezzo stuurt erop aan dat de positie van de mantelzorger wettelijk wordt verankerd. Bij de keukentafelgesprekken, waarin de gemeente overlegt met patiënt en omgeving over de noodzakelijke zorg, moeten de wensen van de mantelzorger leidend zijn. De professional sluit daarop aan, en niet andersom. Hoogendijk: "Nu is het te veel over de mantelzorger, en niet met. Hij of zij heeft geen beslissende stem. Een goede ambtenaar zal er wel naar luisteren, maar de mantelzorger heeft meer ruimte nodig om te zeggen hoe hij werk en zorg kan combineren. Bijvoorbeeld: ik kan wel de persoonlijke verzorging doen van mijn zieke partner, maar ik heb wel graag huishoudelijke hulp. Of: ik ga graag eens in de week door het huis van mijn vader, maar het gaat me te ver om hem te wassen en te douchen. Als je dat borgt, dan voorkom je dat mensen overbelast raken." En dat is dus wat anders, zegt Hoogendijk, dan de belofte van Van Rijn dat de behoefte van de mantelzorg in het gesprek 'wordt betrokken'.

Een tweede punt is, dat er voldoende vervangende zorg - in jargon: respijtzorg - geregeld kan worden om de mantelzorger te ontlasten. Een verpleeghuis waar een partner die een hersenbloeding heeft gehad maandelijks een paar dagen naar toe kan. Een goed getrainde vrijwilliger, die iemand met psychiatrische problemen wekelijks een paar uur gezelschap houdt. Of een dagopvang, waar een dementerende een paar dagen in de week is.

Over de toekomst van die dagbesteding is Mezzo heel ongerust. Voor 2014 is de dagopvang gered, maar in 2015 wordt het budget met een kwart gekort. Hoogendijk: "Dat kan betekenen dat de mantelzorger voor de keuze komt te staan om te stoppen met werken, of te stoppen met zorgen. Zorg heeft meer prioriteit dan werk. En als de dagopvang wegvalt voor een partner die een hersenbloeding heeft gehad, dan is de keuze snel gemaakt. Die kan gewoon niet alleen thuis zijn. Die verplichting om te zorgen, omdat er geen voorzieningen zijn, die vinden we heel slecht. Ik ben blij dat de staatssecretaris geen verplichting wil, maar daar zit dus een laag onder, die van de morele verplichting waar je niet onderuit kunt. Mensen zorgen voor elkaar omdat ze van anderen houden, niet omdat het van de overheid moet."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden