Mannetje is gebaat bij zelfmoord deel DNA

Welk zoogdier je ook neemt, het mannetje blaast zijn partij in de voortplanting niet volledig mee: zijn mitochondriën erven niet over.

ONDER REDACTIE VAN JOEP ENGELS

Mitochondriën zijn de fabriekjes in een cel die energie peuren uit voedsel. We krijgen ze alleen van de moeder, doordat de mitochondriën van de mannelijke zaadcel na de eerste delingen van de bevruchte eicel ter ziele gaan.

Eigen schuld, blijkt uit internationaal onderzoek: de mannelijke energiefabriekjes dragen hun doodvonnis zelf met zich mee, in de vorm van een eiwit dat kort na de bevruchting antistoffen oproept om 'mij te doden'. Vaak neemt de zaadcel zo'n honderd mitochondriën mee de eicel in, maar na drie delingen zijn ze vrijwel verdwenen.

Dat laten de onderzoekers zien in Nature (25/11) met opnamen in bevruchte eicellen van koeien en resusapen. Aanvankelijk zijn de mannelijke mitochondriën nog te zien, zestien tot achttien uur later zijn ze verdwenen.

Voor dit zelfgeprogrammeerde verlies bestaan twee verklaringen, waarvan de minst overtuigende is dat de mannelijke energiefabriekjes tijdens de zwemtocht naar de eicel op volle toeren moeten draaien. Bij aankomst zou hun mitochondriaal DNA te beschadigd zijn om de eicel van gezonde informatie te voorzien.

Evolutiebiologen geven er een andere draai aan. De celkern beschikt over genen in tweevoud, die bij de celdeling netjes worden verdeeld. Maar de honderden tot duizenden mitochondriën buiten de celkern worden vaak in een scheve verhouding verdeeld. Door herhaalde scheve verdelingen kan een fout in hun DNA zich gemakkelijk ophopen.

Daar is het nageslacht niet mee gediend, reden waarom in de evolutie een mechanisme kwam bovendrijven dat ervoor zorgt dat een ernstige mutatie in het mitochondriaal DNA alleen door moeders wordt doorgegeven. Dat betekent ook dat alléén de dochters van die moeders het afwijkende DNA weer kunnen doorgeven. Mannetjes niet, fouten in hun mitochondriën verdwijnen, wat de schade enigszins beperkt.

Het verzoek van de mannelijke mitchodriën wordt niet gehoord in sommige kruisingen, zoals die tussen onze koe en het Aziatische wilde rund. Kennelijk is hun moordcommando voor de antistoffen in de eicel in een biochemisch onleesbaar handschrift opgesteld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden