Managers

Vroeger gebeurde het nog wel eens dat twee chirurgen elkaar op de golfbaan tegenkwamen en dan in gesprek raakten over nieuw hechtmateriaal of een verfijning van operatietechnieken, waarbij de buik niet opengemaakt hoeft te worden in die 19de-eeuwse opzij-ik-moet-naar-Ajax-stijl van opereren.

In die tijd, als twee neurologen elkaar ontmoetten tijdens een congres op Hawaii, kwam het gesprek onvermijdelijk op de biochemische ontrafeling van celskeletveranderingen bij de ziekte van Alzheimer of beeldvorming van hersendelen tijdens een rekensom of depressie.

Heftige debatten tussen psychiaters over neuroreceptorbindingsprofielen bij depressie, schizofrenie of godsverlangen, waren heel gewoon.

Internisten in die voorbije dagen, vroegen zich allerlei ernstige dingen af over de mogelijkheden van gentherapie in tabletvorm of het aantonen van specifieke verouderingseiwitten in politici.

Verpleeghuisartsen ten slotte, als ze elkaar in Soest bij de bakker troffen, bleven soms nog uren doorwauwelen over hun modelvliegtuigjesverzameling of de geniale onbeholpenheid van Emily Dickinsons poëzie.

Die dagen zijn nu voorbij.

Tegenwoordig als twee artsen elkaar treffen begint het eindeloze zeuren, betreuren, bespotten en kleineren van het management.

Het gebeurt zelfs op plaatsen waar slechts één arts aanwezig is. Zo kan een psychiater of een neuroloog op zijn of haar eentje, onder de douche, in bed, of tijdens het koken dit zeuren voortzetten. Dit is tevens de beroerdste variant, want deze vorm leidt vrijwel altijd tot ziekmelding.

Er zijn vele oorzaken voor dit gefoeter, waarbij de janboel die managers hier en daar metterdaad veroorzaken misschien niet eens de belangrijkste is.

Allereerst is er de bejegening. Communicatie vanuit management naar de werkvloer toe wordt vaak gekenmerkt door een zekere onhandigheid, die de grens van grofheid soms heel dicht nadert. Als artsen zich met vergelijkbare lompheid zouden gedragen ten opzichte van patiënten en hun familieleden dan zou het tuchtzaken regenen, is mijn vrees.

Het lijkt me niet zinvol om managers voor te houden dat men gemeenlijk meer vliegen vangt met stroop dan met azijn. Dit klinkt te Hollands en te huiselijk. Maar het motto Slime makes the world go round klinkt misschien voldoende snappy om gehoor te vinden in die kringen.

Deze onhandigheid hangt mogelijk samen met een zekere gêne over hun motieven. Managers houden van Geld en van Machtsuitoefening. Zitten we niet mee. Artsen spelen in dezelfde liga, zij het met een heel andere oogopslag (en betere pr). Maar managers houden dit liever weg en zo ontstaat de knulligste manier van omgaan met macht: zeggen dat het je daar niet om te doen is.

Waarom dan wel?

'Echt iets voor een ander doen?' of 'Betere stoel in de Hemel straks?'

Ik luisterde eens naar een redelijk helder gesprek over het waarom van hun arbeid tussen een ziekenhuisdirecteur en een pastor. De directeur eindigde met de herderlijke bewering: ,,Ik wil graag mijn medemens dienen.'' Waarop de pastor hem een emmer en dweil ter beschikking stelde voor enige verrichtingen rond de incontinente meneer B..

,,Ja, maar dat bedoelde ik niet'', protesteerde de directeur.

,,Zeg dat dan'', zei de pastor.

Hoewel hulpverleners en managers in de gezondheidszorg beiden aan machtsuitoefening doen, bestaat er alleen voor hulpverleners een tastbare controle op hun machtsuitoefening in de vorm van de professionele standaard en het tuchtrecht. Wie onder de maat presteert (en er bestaat overeenstemming over die maat) krijgt een tik op zijn/haar vingers, of erger.

Alle macht geeft rottigheid, zei Lord Acton. Zaak is daarvoor op je hoede te zijn. Managers toeven in dit opzicht in buitenaardse sferen. Er bestaat voor hen geen maat. Het is nooit uitgerekend na hoeveel conflicten een manager niet deugt. Of na hoeveel met succes bij de rechter aangevochten ontslagen. Of na hoeveel financieel in de puin gedraaide organisaties. Of bij welke turnover van naaste medewerkers. Er bestaat dan ook geen ethiek van management, voorzover ik weet, die dieper gaat dan de fatsoensregels die gelden in het openbaar vervoer. Een manager is nauwelijks aanspreekbaar bij wanprestatie of machtsmisbruik, tenzij de Raad van Toezicht iets doet. Maar dit lichaam bevindt zich op astronomische afstand van de werkvloer en krijgt zijn informatie van: de manager.

Tenslotte een visioentje. Managers spreken graag over visie en durf (vision & guts) en laten zich zekere sturende vaardigheden waarvoor kennelijk heel veel moed en dikhuidigheid nodig is graag aanpraten door organisatie-adviseurs. Deze ferme eigenschappen contrasteren merkwaardig met de gedweeheid waarmee men zich vanuit Den Haag met een kwartje laat wegsturen om voor een gulden zorg te gaan kopen. Dat geeft rotzooi, goed gezien mevrouw, en in die rotzooi gaan managers dan zitten harken met een verbetenheid en een toewijding die ik zo graag de andere, 'beleidsmakende' kant op gericht zag.

Ik snak al jaren naar die directeur, die tegen grof geld precies die zorg gaat inkopen voor uw dementerende vader, die die stakker verdient, om vervolgens Den Haag mee te delen dat het jaarbudget na drie maanden al helemaal op is. Is dat te koop dan? Zeker weten!

Binnen een maatschappij waar u zich tegen een al dan niet redelijke vergoeding culinair, seksueel of decoratief kunt laten bewerken in alle mogelijk denkbare varianten zou er niemand te vinden zijn die tegen genoemde vergoeding 24 uur per etmaal in ploegendienst wil rummycuppen?

Toch gaat niemand dat voor uw pappie kopen, want: Huize 'Meimorgenmist' heeft wat meer in kas dan Huize 'Knekelstein' en die zouden het misschien net iets langer uitzingen dan die drie maanden. Dit weerhoudt de directeur van Knekelstein, want Meimorgen gaat hem de afgrond in lachen als mislukt manager.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden