Werkeloosheid

Managers moeten accepteren dat sommige werknemers slimmer zijn

René Gude legde veel nadruk op zingeving in het werk Beeld anp

Een derde van de hoogbegaafden zit werkloos thuis. Dat was de conclusie van een onderzoek dat het Instituut Hoogbegaafdheid Volwassenen (IHBV) anderhalve week geleden presenteerde. Er was iets met dat onderzoek en de reacties erop, maar wat, daar kon ik de vinger niet achter krijgen.

Het uitstekende artikel dat Ingrid Weel in Trouw van 4 januari over het onderzoek schreef, lag al een tijdje naast me op het bureau. Wat was er nou zo vreemd aan? Ze blijken zich snel te vervelen in hun werk. Verrassend? Nee, hoogbegaafde kinderen vervelen zich ook snel op school. Waarom zou dat later veranderen?

Vanmorgen viel mijn oog ineens op een uitspraak van een van de onderzoekers, Noks Nauta: "De kans is heel groot dat ze slimmer zijn dan hun leidinggevende. Daar moeten ze mee leren omgaan." Ineens wist ik het. Het vreemde van dit onderzoek en de reacties erop zit in het woordje 'ze'. Wie of wat wordt hier eigenlijk mee bedoeld? Wie moet waar aan wennen? In het verhaal is het duidelijk: ze verwijst naar hoogbegaafden, want het woord leidinggevende is enkelvoud, daar kan 'ze' niet naar verwijzen. Maar is het maatschappelijk gezien ook duidelijk?

Gude omschrijft het zinrijke van zingeving als 'in staat zijn te omschrijven wat je doet, ervaart, wat je functie is'. Dat is de rationele, de verbale kant van zingeving. Het gaat om definiëring en herdefiniëring van het werk.

Het zinrijke van zingeving

Gude omschrijft het zinrijke van zingeving als 'in staat zijn te omschrijven wat je doet, ervaart, wat je functie is'. Dat is de rationele, de verbale kant van zingeving. Het gaat om definiëring en herdefiniëring van het werk.

Stel, jij bent manager van een bedrijf met nogal wat fysiek gehandicapten in dienst, hoe zou jij je taak dan omschrijven? Niet zo moeilijk: als degene die verantwoordelijk is voor de aanpassingen waardoor de gehandicapten goed tot hun recht komen. En als die aanpassingen er niet komen, moeten zij - de gehandicapten - daar dan maar mee leren omgaan?

Stel: je hebt hoogbegaafden in dienst, hoe zou je dan je taak als manager moeten omschrijven? Ook niet zo moeilijk. Maar wat gebeurt er als een derde van onze meest begaafde landgenoten thuis zit, omdat ze zich vaak vervelen of problemen hebben met hun leidinggevenden? Dan zeggen we dat 'ze' ermee moeten leren omgaan dat ze slimmer zijn dan hun leidinggevenden.

Hebben we nog zin in ons werk?

Dat onderzoekt Peter Henk Steenhuis in een serie columns. Daarbij maakt hij gebruik van de inzichten van de in 2015 overleden 'Denker des Vaderlands' René Gude (1957-2015).

Gude onderscheidde vier soorten zin. De eerste noemt Gude het Zinnelijke, het lekkere, het lijfelijke aspect, het lustvolle. De tweede het zintuiglijke, het esthetische. De derde het zinrijke. Gude: 'We ervaren zin, doordat we volzinnen maken, in staat zijn te verwoorden wat we beleven, ervaren, maken, doen. Dit is de meest letterlijke vorm van zingeving door betekenisgeving.' Als laatste onderscheidt Gude het zinvolle, dat je bijvoorbeeld achter de doelstelling staat van de ondernemingen waar je werkt.

Omgekeerde wereld

De leidinggevenden moeten ermee leren omgaan dat sommige werknemers slimmer, véél slimmer zijn dan zij. Dat is een stuk lastiger dan ervoor zorgen dat er een paar drempels worden weggehaald, zodat iemand die slecht ter been is niet struikelt op de werkvloer. Want dit raakt aan de eigenwaarde van de leidinggevende - don't call me stupid! - en de eigenwaarde van managers of leidinggevenden is soms groter dan wellicht strikt noodzakelijk voor het goed uitoefenen van hun functie.

René ten Bos, hoogleraar filosofie van de managementwetenschappen aan de Radbouduniversiteit Nijmegen, heeft veel geschreven over de rol van de manager en zijn taken. Kern van zijn betoog: de leidinggevende is er voor de organisatie, de organisatie niet voor de manager. Het vreemde aan het onderzoek onder de hoogbegaafden is hun bescheidenheid en hun zelfverwijt. 'Het ligt aan mezelf,' zeggen ze. Ze noemen zichzelf ook ongedurig, perfectionistisch, veel eisend, snel verveeld. En ze hebben moeite met autoriteit en met managementbullshit.

Allemaal makkelijk noch leuk. Zeker niet voor een manager om goed mee om te gaan. Zingeving is niet altijd makkelijk of leuk. Het is duivels lastig, maar het behoort wel tot takenpakket van de leidinggevende: de beste mensen in je organisatie weten te krijgen, te houden en ze zo goed mogelijk laten functioneren. Hoogbegaafden aan het werk krijgen, is een kwestie van zingeving.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden