Man vindt weg naar praatstoel

Boos en vol weerstand zit hij in de spreekkamer om van háár gezeur af te zijn. Ziedaar de traditionele man in relatietherapie. Maar dit plaatje klopt niet meer, zegt psycholoog Jean-Pierre van de Ven (47). De man is veranderd. Zijn vrouw trouwens ook.

Dit is Harry, doe er maar wat aan. Mij is het niet gelukt." Zo komt nog steeds wel eens een vrouw haar man 'inleveren' bij relatietherapeut Jean-Pierre van de Ven. Waarna Harry bokkig plaatsneemt op één van de twee stoeltjes, links of rechts van het pak met tissues, zijn blik gericht op de klok. De vleesgeworden desinteresse: Wanneer mag ik hier weg?

Al is deze 'Harry' nog niet uitgestorven, hij is zeker niet meer de norm in de therapiepraktijk die Van de Ven sinds achttien jaar houdt in Amsterdam. Daarin voerde hij intensieve gesprekken met circa twaalfhonderd stellen. Zijn conclusie: in de laatste twee decennia zijn liefdesrelaties veranderd, net als de man. Oude stellingen zijn niet langer houdbaar.

1. Als het rommelt in een relatie, belt zij de therapeut.

Het is een bekend fenomeen in de hele (geestelijke) gezondheidszorg: vrouwen zoeken eerder hulp. "Mannen gaan naar de kroeg, die hebben niks, alleen maar dorst", zo schetst Van de Ven het traditionele beeld. Toch ziet hij in zijn eigen praktijk een verschuiving. Vroeger was het altijd de vrouw die belde, nu zoeken ook mannen hulp bij ongeluk in de liefde. Naar schatting zijn vier op de tien telefoontjes naar zijn praktijk afkomstig van een man.

Deze verandering valt te verklaren uit een brede maatschappelijke trend: vrouwen zijn financieel én emotioneel onafhankelijker geworden, ze zijn meer op mannen gaan lijken. Ook de macht in de relatie is anders verdeeld: "Het komt zelden meer voor dat vrouwen de onderliggende partij zijn."

Ook hierdoor maken mannen zich meer zorgen over hun relatie en bellen ze vaker de relatietherapeut. "Voorheen kwamen stellen hier en klaagde zij: Hij heeft het altijd te druk. Nu zegt de man: Mijn vrouw heeft nooit tijd voor me en als ze dan thuis is, zit ze steeds op haar iPhone. Vrouwen hebben ook vaker een minnaar of minnaars, ze zijn net als hij uit op genot."

2. Voor de relatietherapeut is de man een lastpak.

Aan het begin van de therapie vraagt Van de Ven aan beide partners welk doel ze zichzelf hebben gesteld. De man-oude-stijl haalt zijn schouders op en zegt: 'Dat mijn vrouw ophoudt met zeuren.' Of: 'Dat we hier zo gauw mogelijk vanaf zijn.' De nieuwe man is volgens Van de Ven therapiebereid, hij wil zelf graag aan zijn persoonlijke ontwikkeling werken. "Mannen willen meer over hun gevoel leren praten, of over hun jeugd, of hun agressiviteit of promiscuïteit indammen."

Daarmee is de onwillige, boze man nog niet uit zijn spreekkamer verdwenen. Die typisch mannelijke weerstand, zoals het heet in therapeutisch jargon, is trouwens goed bruikbaar. Tegen dwarse Harry zegt Van de Ven bijvoorbeeld: "Je hebt er duidelijk geen zin in, dus blijft het tot dit gesprek beperkt. Dan hoop ik wel dat je nu álles zegt wat je te zeggen hebt. Want hierna praat ik dus alleen met je vrouw verder, en natuurlijk zal ik proberen om ook jouw standpunten over het voetlicht te brengen, maar dan moet ik ze wél goed begrijpen."

Zegt Harry dat hij totaal geen zin heeft in 'soft gelul' over zijn jeugd, dan zegt Van de Ven op zijn beurt: "Je hebt groot gelijk, ik ga ook helemaal niet over je jeugd zeuren. Het lijkt me beter om te kijken wat er nú aan de hand is." Meestal komt Harry dan over de brug; zo'n lastpak is hij dus niet.

Het is de techniek van het 'meebewegen', die Van de Ven tegenwoordig óók wel bij vrouwen toepast. "Vrouwen zijn nu ook gesloten, zij hebben ook geen zin meer in allerlei gezeur."

3. De man kan niet goed praten over zijn gevoelens.

Een andere methode van de relatietherapeut is pleasen, 'eronder gaan zitten'. Dat doet Van de Ven als hij op een 'narcistische reflex' stuit, wat bij mannen vaker voorkomt dan bij vrouwen: ze voelen zich grootser dan ze zijn. Heeft hij net gezegd dat de man in kwestie 'geen regie heeft over zijn relatie' en hij ziet dat die conclusie hard is aangekomen, dan vraagt Van de Ven hoe het op zijn werk gaat. "Oh, dus daar ben je heel succesvol, je bent echt een leiderstype, dat blijkt wel. Dan moet er in je relatie iets anders aan de hand zijn." Voelt de man zich dankzij dergelijke vleierij veilig en op zijn gemak, dan is hij vaak heel open, "opener dan vrouwen. Alexithymie, géén woorden hebben voor emoties, komt maar zelden voor. Mannen zijn niet achterlijk, hoor, die kunnen óók gevoelens benoemen."

Vrouwen domineren

Relatietherapie is 'een vrouwelijk domein', stelt de Nederlandse Vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie (NVRG). Als de liefde spaak loopt, komt een stel vermoedelijk bij een vrouwelijke therapeut terecht; circa 70 procent van de therapeuten is immers vrouw. De kans is groot dat zij geschoold is in een theorie die ook weer door een vrouw is bedacht. Zo is de populairste vorm van relatietherapie op dit moment EFT, Emotionally Focused Therapy, ontwikkeld door de Amerikaanse psychologe Sue Johnson.

Biedt deze vrouwenwereld nog wel ruimte aan de man? Wordt het tijd voor een masculiene aanpak van relatieproblemen? De NVRG wijdde er deze maand een studiedag aan.

"We zijn aan het zoeken", zegt relatietherapeut Wilbert Kok namens de vereniging. "Mannen gebruiken codes, stoere taal die je moet kunnen decoderen. Als hij zegt: 'Ik wil niet praten, ik wil oplossingen', dan bedoelt hij misschien 'ik ben bang' of 'ik voel me bedreigd'." Praten over seks kan ook helpen, denkt Kok. "Dan gaat het vaak wel stromen bij die man, seks is dichtbij, daarvan kan hij wel zeggen hoe het voelt of wat hij mist.

Zelf ook een boze man

Aan het begin van zijn nieuwe boek 'Waarom luister je niet? Helder communiceren met je partner' beschrijft Jean-Pierre van de Ven hoe hij en zijn vrouw zelf in therapie belandden. Na drie kinderen en twintig jaar samen was hun huwelijk toe aan een opfrisbeurt.

De titel van het eerste autobiografische hoofdstuk luidt 'De boze man': dat slaat dus op Van de Ven. "Er was wel meer aan de hand, maar ik wilde dit punt eruit lichten in mijn boek. Ik zie heel veel boze mannen in mijn praktijk, met een soort negatieve energie. Dat zijn vaak mannen die tegen hun vader moesten opboksen."

Behalve in zijn eigen relatietherapiepraktijk werkt Van de Ven ook in een psychiatrische kliniek van zorgorganisatie Mentrum in Amsterdam.

Ook is hij woordvoerder van Korrelatie en het Fonds Psychische Gezondheid. Eerder schreef hij 'Doen jullie het nog?' en 'Geluk in de liefde'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden