Man of vrouw, het is in de topsport niet altijd even duidelijk

Het valt niet altijd mee het verschil te bepalen tussen man en vrouw. De internationale atletiekfederatie (IAAF) is er in de zaak van de Zuid-Afrikaanse atlete Caster Semenya na acht maanden nog niet uit. Het zal zeker tot juni duren voordat ze zekerheid heeft als vrouw in wedstrijden te mogen blijven uitkomen.

Als 18-jarige werd Semenya in augustus in Berlijn verrassend wereldkampioene op de 800 meter. De atlete kwam vorig seizoen uit het niets met een ongewoon vertoon van kracht en snelheid. Ze was in het Berlijnse Olympisch Stadion de finish nog niet gepasseerd, of een beschamende rel was geboren.

Op grond van uiterlijk en sportieve overmacht werd Semenya ervan beschuldigd een man te zijn. In Zuid-Afrika liepen de emoties zo hoog op, dat de IAAF werd beschuldigd van racisme.

Dat het na de WK-finale tot de beschamende uitbarsting kwam, had voorkomen kunnen worden. Op de achtergrond bleek de zaak al zo lang de gemoederen bezig te houden, dat de tiener tegen zichzelf in bescherming had moeten worden genomen. Semenya bleek al voor de WK op last van de IAAF seksetests te hebben ondergaan. Na haar huldiging als wereldkampioen werd bekend dat nader onderzoek volgt.

Manager Jos Hermens had er in het voorjaar van 2009 wegens geruchten over haar tweeslachtigheid van afgezien Semenya te contracteren voor de FBK-Games. „Wij zijn in maart vorig jaar getipt door een scout, maar die raadde ons af met haar in zee te gaan. Het was gewoon een te gecompliceerd verhaal”, zei hij in de Volkskrant.

De als een komeet omhoog schietende Semenya werd een speelbal van de Zuid-Afrikaanse atletiekfederatie, die had aangedrongen op haar deelname aan de WK. Het resultaat is dat de studente, die als meisje opgroeide op het platteland, diep is gegriefd door alle ophef en de huidige eindeloze procedure.

Desondanks is ze vastbesloten te blijven hardlopen. Hangende het onderzoek is ze niet geschorst, maar is de Zuid-Afrikaanse atletiekfederatie gevraagd om haar niet te laten starten. Op dat punt zit ze dus klem: tegen het advies van de IAAF komt ze geen topwedstrijd binnen.

Semenya werkt mee aan alle onderzoeken, maar ze heeft er wel druk achter gezet door haar terugkeer op de atletiekbaan aan te kondigen: op 24 juni in Zaragoza. Volgens haar advocaten had ze echter in februari al als vrouw wedstrijden kunnen lopen. Zij baseren zich daarbij op testresultaten van Semenya’s eigen medische team en die van de IAAF.

De federatie reageert daar niet op. Zoals ze ook niet reageerde op het bericht in een Australische krant dat Semenya geen eierstokken maar inwendige testikels heeft, waardoor haar lichaam het mannelijke hormoon testosteron produceert.

Voor de atlete is dit duidelijk: ze heeft volgens de IAAF geen bedrog gepleegd en mag haar wereldtitel en prijzengeld houden.

Gezien de tijd die wordt genomen voor een verdere beslissing, zijn er kennelijk toch problemen. In 1992 werden seksetesten in de atletiek afgeschaft. Een duidelijke omschrijving hoe het geslacht wordt bepaald, is er niet. Een Deens voorstel om die binnen de reglementen op te nemen, werd voor de WK in 2007 verworpen.

De vraag is vermoedelijk niet of Semenya een man of vrouw is. Het gaat erom in hoeverre het lichaam van Semenya mannelijke kenmerken heeft, en zo ja, hoeveel voordeel die geven op andere vrouwen. Dat is een grijs gebied waarin geen eenduidige antwoorden klaarliggen. Discussies over bijvoorbeeld testosteronspiegels zijn in de mannensport zelfs dagelijkse kost.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden