Malta oogst steeds meer kritiek om afhandeling van zaak rond vermoorde journaliste

Malta's premier Joseph Muscat en zijn vrouw Michelle op Buckingham Palace, in april dit jaar.Beeld Reuters

Het was misschien niet haar kwalijkste vergrijp, maar een opmerking van de Maltese premiersvrouw Michelle Muscat deze week in een interview is de laatste aanleiding tot collectieve woede op Malta, het EU-landje dat al flinke tijd zwaar onder vuur ligt. 

Muscat zei nogal ongevoelig dat ze de dood van onderzoeksjournaliste Daphne Caruana Galizia ‘misschien wel meer betreurde dan de familie’. De 53-jarige Caruana Galizia was een onderzoeksjournaliste, die tot haar dood juist werkte aan een reeks publicaties over Michelle Muscat. Ze had al geschreven hoe Muscat verwikkeld zou zijn in een corruptieschandaal, waar ook de minister van toerisme en de stafchef van haar man een rol in speelden. Ze was ongetwijfeld door blijven gaan met publiceren, ware het niet dat een autobom haar afgelopen najaar uit de weg ruimde. De daders van de aanslag zijn inmiddels gearresteerd, maar wie opdracht tot de moord gaf is nog altijd niet opgehelderd.

Wel heeft de Maltese regering vorige week een deel vrijgegeven van een rapport naar aanleiding van de corruptie-verdenkingen. Daarin staat volgens Michelle Muscat en haar echtgenoot dat hen niets te verwijten valt. Maar het feit dat er slechts 50 pagina’s van een rapport van 1500 bladzijden openbaar zijn gemaakt, werd ook stof voor Europese verontwaardiging. Bovendien kunnen de feiten die volgens de premiersfamilie ontlastend zijn, ook anders worden gelezen.

Van de grote belofte die de Maltese premier bij zijn aantreden in 2013 vormde, is inmiddels weinig meer overgebleven. Destijds gold de jonge, charismatische politicus als iemand van de nieuwe lichting die een einde zou kunnen maken aan een ingesleten praktijk van corruptie. In eigen land is hij bij zijn eigen aanhang nog altijd enigszins populair, daarbuiten is van zijn reputatie weinig meer over.

Ernstig getraineerd

Het verhaal over corruptie op Malta kent inmiddels zoveel wendingen, dat Hollywoodproducers het al lang als te ingewikkeld terzijde zouden leggen. Voor krantenlezers is dat waarschijnlijk ook het geval. In de verkorte en vereenvoudigde versie spelen naast de in oktober vorig jaar vermoorde journaliste, premier Joseph Muscat, diens echtgenote en twee vertrouwelingen ook de gelekte documenten over offshore trustkantoren die Panama Papers zijn gaan heten een hoofdrol.

Het was uit die Panama Papers dat bleek dat de Maltese minister van toerisme en een hoge ambtenaar bedrijven in Panama hadden opgericht, die betalingen uit het oliestaatje Dubai zouden ontvangen. Later bleek het geld dat naar Dubai gestuurd werd afkomstig te zijn van de regerende Aliyev-familie van Azerbeidzjan, een land waarmee Malta kort daarvoor een gasleveringscontract had gesloten dat wel erg duur voor het land uitpakte. Een derde bedrijf, op hetzelfde moment in Panama opgericht, zou volgens de vermoorde journaliste Caruana Galizia eigendom zijn van Michelle Muscat. Ook dit bedrijf zou betalingen uit Azerbeidzjan ontvangen, plus smeergeld uit het omstreden programma waarmee Malta paspoorten verkoopt aan onder anderen rijke Russen.

Daphne Caruana GaliziaBeeld Reuters

Dat een journaliste vanwege haar werk in een EU-land vermoord kan worden, deed in Brussel nogal wat stof opwaaien. Met name Europarlementariër Sven Giegold, een Duitser van de Groenen, en Ana Gomes, een Portugese sociaaldemocraat, trokken zich de zaak aan. Zij togen zelf naar Malta en rapporteerden aan het begin van dit jaar dat het Maltese onderzoek naar wie de moordopdracht gaf, ernstig werd getraineerd. Een onderzoeksrechter was bijvoorbeeld alweer op een zijspoor gezet.

Nederlands onderzoek

Inmiddels doet ook het Nederlandse CDA-parlementslid Pieter Omtzigt onderzoek naar de moord op de Maltese journaliste, namens de Raad voor Europa. Dat uitgebreide onderzoek zal nog enige tijd in beslag nemen. De eerste berichten stellen twee jaar. Een internationaal collectief van onderzoeksjournalisten heeft onder de naam ‘The Daphne project’ in april het onderzoekswerk van de Maltese journaliste hervat. De eerste serie artikelen gingen onder meer over hoe twee Azerbeidzjaanse families via geheime rekeningen geld naar Malta weten te verplaatsen, om daar te investeren in hotels en luxueuse landhuizen.

De kritiek blijft aanzwellen.

Begin deze maand kwam er een nieuw Europees rapport uit, dit keer naar de financiële moraal op Malta. De Europese Banken Autoriteit constateerde dat op Malta niet wordt voldaan aan de Europese regels tegen witwassen. Niet alleen de bank die in beeld kwam bij de Panama Papers doet het verkeerd, ook andere financiële instellingen.

Culturele hoofdstad

Tenslotte is ook de gemeente Leeuwarden in een diplomatieke oorlog met Malta verwikkeld. Behalve Leeuwarden is ook Valetta, de hoofdstad van Malta, culturele hoofdstad dit jaar. Maar Leeuwarden en Malta hebben dusdanig grote ruzie dat Leeuwarden eind juni minister Blok vroeg te bemiddelen. De communicatie tussen beide steden is compleet verstoord sinds de Maltese verantwoordelijke zich laatdunkend uitliet over de overleden journaliste.

Vijf jaar geleden nog werd Joseph Muscat getipt als de mogelijke opvolger van Donald Tusk in de EU. Maar de kans dat hij inderdaad een internationale politieke carrière tegemoet kan zien, wordt steeds kleiner.

Lees ook:

Bom maakt einde aan het leven van Malta's bekendste onderzoeksjournaliste

Haar blog werd vaak meer gelezen dan de totale oplage van alle kranten op Malta bij elkaar. Met haar scherpe, soms bijtende pen spaarde onderzoeksjournalist Daphne Caruana Galizia niemand op het eiland.  Een bom blies haar auto aan stukken, net nadat zij daarin was weggereden van haar huis. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden