Maleisische miljardendiefstal wakkert spanningen aan

corruptie | Waar bleven de miljarden van het fonds voor nieuwe wegen in Maleisië? Wat gebeurde er met een miljoenengift uit Saudi-Arabië? De kliek rond premier Najib zou zich hebben verrijkt.

Wat hebben een schilderij van Van Gogh, de bioscoophit 'Wolf of Wall Street' en premier Najib Razak van Maleisië met elkaar te maken? Antwoord: alle drie spelen ze een rol in een ingewikkeld corruptieschandaal waarbij 3,5 miljard dollar werd verduisterd uit een Maleisisch staatsfonds.

Met dat geld kocht een kliek rond de Maleisische premier Najib Razak juwelen, vastgoed, kunst, filmmaatschappijen en privéjets. Geld dat staatsfonds 1MDB eigenlijk moest besteden aan nieuwe infrastructuur en energieprojecten.

Het schandaal kwam aan het licht via The Wall Street Journal. Deze Amerikaanse zakenkrant heeft zich als een terriër vastgebeten in de ingewikkelde financiële kluwen rond het 1MDB-fonds. Ook de Amerikaanse, Zwitserse en Singaporese autoriteiten doen onderzoek. Het Amerikaanse justitieonderzoek lijkt ook in de richting van premier Najib te wijzen.

Door het schandaal lopen de politieke spanningen in Maleisië op. Want Najib ontkent. Volgens de premier is het allemaal een misverstand. Het Saudische koningshuis deed slechts een 'donatie' van 680 miljoen dollar op zijn privérekening om de 'gematigde islam' in Maleisië te bevorderen. En die miljoenen zijn grotendeels teruggestort aan de Saudi's, zo luidt de officiële verklaring. Najib en zijn getrouwen doen er alles aan om in het zadel te blijven en kritische stemmen te smoren.

Maar de uitleg van de premier wordt met de week ongeloofwaardiger. Eerst publiceerde The Wall Street Journal bankafschriften waaruit blijkt dat het geld via omwegen bij Najib terechtkwam. En deze week kwam de krant met chatberichten. Vertrouwelingen van de premier lijken er alles aan te hebben gedaan om de geldstroom naar 'MNR' geheim te houden. Die initialen zouden staan voor Mohammed Najib Razak, de volledige naam van de Maleisische premier.

Intussen groeien de maatschappelijke tegenstellingen in het etnisch verdeelde land. Premier Najib is een moslim en representant van de etnische Maleiers, de belangrijkste bevolkingsgroep. Sinds het losbarsten van het schandaal wordt iedereen die zich fel uitspreekt tegen Najib door diens extremere supporters weggezet als anti-Maleis of zelfs anti-moslim. Vooral de Chinese en Indiase minderheid krijgen ervan langs. Zij kruipen nog meer in hun schulp vanwege de haatcampagnes.

Ondanks deze spanningen was het juist een etnisch Maleise moslimstudente, de 24-jarige Anis Shafiqah, die twee weken geleden een studentendemonstratie organiseerde. Oproep van de demonstranten: arresteer 'MO1', een in het Amerikaans justitiedossier geanonimiseerde hoge Maleisische functionaris. Velen denken dat de Amerikaanse autoriteiten hiermee premier Najib bedoelen. Studente Anis zelf wil die link niet leggen, maar ze wil wél dat er goed onderzoek wordt gedaan: "De hele wereld ziet deze affaire en wij als Maleisiërs schamen ons voor ons land."

In het restaurant waar we afspreken maakt Anis zich boos. Om de paar zinnen slaat ze met haar hand op tafel om haar punt kracht bij te zetten. "De regering gebruikt nu racisme om onze eenheid als volk te verwoesten", zegt ze. "Het grote probleem, het financiële schandaal, wordt verdoezeld onder de kleinere problemen van spanningen tussen groepen. Allemaal om ons af te leiden."

Een paar dagen na het studentenprotest moest Anis zich met enkele medestanders melden op het politiebureau. Ze zouden hun vergunningen niet op orde hebben. "Ik heb me tijdens het verhoor beroepen op mijn zwijgrecht. Bij de rechter zal ik antwoord geven op vragen."

Dat ze de straat op moet om onderzoek te eisen, vindt Anis niet leuk. Maar acties als de media en politici aanspreken haalden weinig uit. Ook vindt ze het jammer dat zij als etnisch Maleise moet opstaan tegen een politicus uit dezelfde groep. "Maar onze heersers laten ons lijden. We moeten hoe dan ook opstaan tegen de corruptie."

Haar familie steunt haar, vertelt Anis, die 'een roeping' zegt te voelen. Ze vreest die steun nog nodig te hebben, want ze verwacht meer tegenwerking. "Ik word ongetwijfeld binnenkort bij de universiteit op het matje geroepen." Wat gebeurt er dan? Wordt ze weggestuurd? "Dit is Maleisië, hier kan alles gebeuren."

Machtigste partij staat onder druk

Al sinds Maleisië in 1957 onafhankelijk werd van de Britten, levert UMNO, een partij van en voor de islamitische etnische Maleiers, de premier. Critici stellen dat UMNO zijn macht misbruikt om te blijven regeren, zoals het hertekenen van kiesdistricten om meer zetels te vergaren. Bij verkiezingen in 2013 won de oppositie meer stemmen, maar kreeg ze toch minder zetels. En een jaar later kreeg oppositieleider Anwar Ibrahim vijf jaar celstraf wegens 'sodomie', een aanklacht waarover veel twijfel bestond. Sinds het corruptieschandaal is een nieuw oppositiefront ontstaan, 'Save Malaysia', met verschillende oude vijanden die de premier weg willen hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden