Maker van kunst die niets beweert Jan Schoonhoven 1914 - 1994

DELFT - Wat er in de buitenwereld dan ook gebeurde, bijen bleven hun raten maken en Jan Schoonhoven zijn reliëfs. Het grote oeuvre van de zondag in zijn woonplaats Delft overleden kunstenaar toont geen sporen van de wederwaardigheden in zijn leven. Dat was in het begin wel even anders. Deze Delftenaar uit een gereformeerd gezin liep als scholier een links blaadje uit te venten. Met vroege, geëngageerde gouaches wees de Haagse Kunstkring hem af. Achteraf gezien was dat jeugdwerk al 'nieuw wild' toen de latere nieuwe wilden nog in de windsels lagen.

Na de bevrijding vond hij als ambtenaar bij de PTT een maatschappelijk onderdak dat hem paste. Hij bleef tot hij na 33 jaar gepensioneerd werd. Intussen had hij een functie kunnen krijgen bij de befaamde Esthetische Dienst van het bedrijf, maar een administratieve taak liet hem meer energie voor de vrijetijdsbesteding waarmee hij een kunstenaar van wereldfaam werd. In 1984 werd zijn werk op papier bekroond met de David Röellprijs. Via zijn exclusieve Haagse handelaar Leo Verboon kwamen zijn reliëfs en tekeningen in particuliere en museumcollecties overal ter wereld terecht.

In 1958 maakte hij zijn eerste reliëfs, grillige formaties in papier maché. Sommige lijken op gekneusde labyrinten of maquettes van verwoeste woonoorden, in donkere aardetinten. Kartonnen kokertjes uit rollen wc-papier kregen in zijn werk een nieuw leven. Omdat papier maché een lange droogtijd vergt, ging Schoonhoven zijn reliëfs uit in lijm gedoopt krantenpapier vormen. In 1960 versoberde hij het werk wat vorm en kleur betreft. Er ontstonden duidelijker geordende composities. Uit stroken golfkarton stelde hij een geribbeld vlak samen. Rechthoeken deelde hij in ondiepe, rechthoekige vakjes in, als letterbakken uit een oude handzetterij. Inplaats van suggestieve donkerten kwam een helder wit. Het omgevingslicht zorgt voor schaduwwerkingen.

Streng

De regelmaat van het ambtelijke bestaan en de strenge systematiek in zijn kunst contrasteren sterk met minder bekende kanten van Schoonhovens persoon. Hij was een kwartaaldrinker. Op zijn kunst heeft dat invloed gehad doordat hij bij het verlaten van een café eens zijn bril brak. Dat was hinderlijk bij het maken van reliëfs en zo kwam hij tot het tekenen. Hij vulde het blad geheel met korte lijnstukjes, uit de vrije hand getrokken.

Zowel in de reliëfs - die hij na verloop van tijd alleen maar ontwierp en door anderen liet uitvoeren - als in de tekeningen kwam hij tot eindeloos veel, uiterst subtiele variaties, zodat een zeldzame grotere verandering als een evenement werkte: een reeks schotelreliëfs bijvoorbeeld of een andere met brede stroken als dakpannen over elkaar. Hij is lid geweest van de Nederlandse Nulgroep, maar het 'dogma' van het minimalisme wees hij af: “Ik heb bijvoorbeeld nooit alleen maar materialen geïsoleerd.” Ook bij de materiekunst is hij niet volkomen op zijn plaats, zomin als bij de seriële kunst, want in zijn series komen grillige afwijkingen voor.

Honinggraat

Schoonhovens werk komt niet tegemoet aan de menselijke behoefte om zich boven de natuur te verheffen. Het doet evenmin als een honingraat beweringen, maar het wekt wel de indruk dat het zo moet zijn en niet anders. Vooral de tekeningen doen ook denken aan de nauwelijks gestructureerde tijd die met zo'n bladvulling gemoeid zal zijn geweest. Ze geven aldus een besef van de tijd zonder meer en kunnen daardoor even het Zijn zelf - in de zin van Sartre - doen beleven. Misschien is het dat wat veel mensen in die bladen fascineert.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden