Reportage

Mahjong en een dansje in de Chinese ouderenvilla

Ouderenvilla Hangzhou: vlnr. Wang Jiabao, Wang Guifen, Wang Hehua, Zhu Ronglin Beeld Leen Vervaeke

Ook in China slaat de vergrijzing razendsnel toe, terwijl er toch al een enorm tekort aan ouderenzorg is. Steeds meer Chinese senioren regelen zelf iets, bijvoorbeeld in een ‘villa-annex-bejaardenhome', die nu landelijk aandacht trekt.

Acht slaapkamers telt het huis van Zhu Ronglin (79), een modernistische villa op het platteland, in de buitenrand van de Chinese stad Hangzhou. Voor hemzelf en zijn vrouw, zo was de bedoeling, en voor zijn twee kinderen en hun beide gezinnen – drie generaties onder één dak, zoals de Chinese traditie het wil. Maar toen trokken zijn kinderen naar de stad, dichter bij werk en scholen, en zaten Zhu en zijn vrouw ineens alleen. In een groot en leeg huis, met zeven slaapkamers te veel.

Vandaag is van die leegte niets meer te merken; het huis met al zijn kamers is weer gevuld. In de keuken haalt een kok in hoog tempo zes verschillende gerechten door de wok, terwijl de 71-jarige Wang Hehua, die vandaag corvee heeft, de eettafel dekt. De 68-jarige Jiang Yichun schenkt de theethermos-flessen bij, terwijl de 76-jarige Wang Jiabao de borrelglaasjes pakt. De gepensioneerden kletsen gezellig door elkaar, in lokaal dialect.

De villa van Zhu Ronglin is tegenwoordig het toneel van een experiment in de Chinese ouderenzorg: een coöperatieve woongroep voor senioren. Na enkele eenzame jaren besloten Zhu en zijn vrouw Wang Guifen in 2017 hun overmaatse huis voor andere gepensioneerden open te stellen. Ze plaatsten een zoekertje online en in de krant en kregen meer dan honderd reacties. Nu wonen ze met zijn twaalven in de villa, vier echtparen en vier alleenstaanden, allen zestigers en zeventigers.

Bescheiden huur

De senioren eten samen, spelen samen mahjong en maken ’s avonds samen een wandeling of doen een dansje. Ze hebben een kok, een poetsvrouw en een tuinman, die zorgt voor verse aanvoer uit de moestuin, boomgaard of eenden- en kippenren. Iedereen heeft één dag per week dienst om inkopen te doen en op te ruimen. De inwoners betalen een bescheiden huur – honderdvijftig tot tweehonderd euro – en verdelen de onkosten. In een tabel houden ze bij hoeveel maaltijden ze namen.

“Het is hier veel beter dan in een bejaardentehuis”, zegt Jiang Yichun (68), een gepensioneerde tv-producent met lange haren. Hij woont hier ruim een jaar en werpt zich graag als woordvoerder op. “We zitten hier tussen groene heuvels en helder water, tussen zingende vogels en geurende bloemen”, oreert hij. “In een bejaardentehuis voel je elke dag de dood naderen, maar hier niet. Hier spelen we mahjong, dansen we en drinken we een borreltje. We leven hier als goden.”

Ook eigenaar Zhu Ronglin, een voormalige leerkracht Engels, en zijn vrouw Wang Guifen, voormalig manager van een chemiefabriek, zijn tevreden met hoe hun experiment is uitgepakt. Toen ze hier nog met z’n tweeën woonden, lagen ze urenlang voor de televisie, aten ze voortdurend instantnoedels en voelden ze zich lusteloos. “We kibbelden veel en dan belden we de kinderen om te klagen”, zegt Wang. “Nu gebeurt dat nooit meer en komen onze kinderen weer met plezier langs.”

De ‘villa annex bejaardenhome’ krijgt veel aandacht in China, dat kampt met een razendsnelle vergrijzing en een enorm tekort aan ouderenzorg. In dertien jaar tijd zijn er in China 150 miljoen 60-plussers bijgekomen, en het aantal 65-plussers is in amper twintig jaar verdubbeld. De overheid probeert in hoog tempo woonzorgcentra uit te bouwen, maar kan niet op tegen de snelle groei van de vraag. Premier Li Keqiang gaf vorige maand nog toe: onze ouderenzorg schiet tekort.

Ouderenvilla Hangzhou Beeld Leen Vervaeke

Leeg nest

Traditioneel is ouderenzorg in China een taak van de kinderen, die hun ouders in huis moeten nemen en onderhouden. Maar nu die kinderen steeds vaker enig kind zijn, als gevolg van de eenkindpolitiek, en bovendien door arbeidsmigratie vaak honderden of duizenden kilometers van hun ouders vandaan wonen, is die traditie niet langer houdbaar. Ongeveer de helft van de Chinese senioren zit op een ‘leeg nest’, in de steden zelfs 70 procent: hun kinderen zijn uitgevlogen.

Tegenwoordig telt China dertig rusthuisbedden per duizend senioren, zowat de helft van westerse landen. Maar het probleem is niet het aantal voorzieningen, maar vooral het gebrek aan evenwicht tussen vraag en aanbod. Veel nieuwe woonzorgcentra bieden vijfsterrenhotelachtige diensten voor twee- of drieduizend euro per maand, terwijl het gemiddelde pensioen in China zo’n vijfhonderd euro bedraagt. Ook verrijzen veel zorgcentra op afgelegen plekken, mooi in de natuur, maar onbereikbaar voor bezoek.

“De zorgfaciliteiten in het topspectrum zijn prachtig, zelfs beter dan veel instellingen in het Westen, maar voor de meeste Chinezen onbetaalbaar”, zegt Zhanlian Feng, zorganalist en Chinakenner van het onderzoeksinstituut RTI International. “Aan de andere kant van het spectrum is de kwaliteit soms een probleem. In sommige laaggeprijsde zorgcentra wil je je geliefden echt niet achterlaten. De omstandigheden zijn er belabberd.”

De woonzorgcentra die wel voldoen aan de kwaliteitseisen en ook nog eens betaalbaar zijn, hebben dan weer ellenlange wachtlijsten. In grote steden moet je vaak al wachten tot je negentigste om kans te maken op een plaatsje. “In het centrum van Hangzhou is een heel goed bejaardentehuis, maar je komt er niet binnen”, zegt Wang Hehua (71), die op de eerste etage van de experimentele seniorenvilla woont. “De wachtlijst is zo lang dat het bijna geen zin heeft om erop te gaan staan.”

Wang Hehua, een gepensioneerde arbeidster, was een van de eerste medebewoners van de ouderenvilla. Ze is blij met het gezelschap, zegt ze, en met haar kamer met uitzicht op een bloeiende magnolia. Wang woonde lang bij haar dochter in, maar voelde zich daar tot last. “Mijn dochter had het heel druk. We woonden samen, maar we spraken amper met elkaar. Het is beter om je kinderen hun eigen leven te gunnen en hun druk te verlichten. De tijden veranderen nu eenmaal.”

Veel oudere Chinezen zien het als een afgang als hun kinderen niet voor hen zorgen, een teken van ouderlijk falen. Maar die gedachte hebben de senioren in de ouderenvilla van zich afgezet. “Bij je kinderen inwonen, dat doe je alleen als je geen andere opties hebt”, zegt Wang Guifen, de eigenares van de villa. “Op het platteland denken mensen misschien nog traditioneel, maar in de stad niet meer. Wij hebben ons eigen inkomen, wij zijn veel liever onafhankelijk.”

Vlnr Wang Jiabao, Wang Hehua, Jiang Yichun Beeld Leen Vervaeke

Verschuiving

Steeds meer Chinezen zullen niet op hun kinderen kunnen rekenen, maar daar is de Chinese ouderenzorg voorlopig niet op toegerust. “De overheid realiseert zich dat ze niet zozeer bedden moet bijbouwen, maar moet inzetten op thuiszorg en gemeenschapszorg”, zegt Zhanlian Feng. “De verschuiving is ingezet, maar dat levert niet meteen resultaten op. Je kan niet zomaar tien- of honderdduizenden zorgmedewerkers tevoorschijn toveren.”

Geconfronteerd met het ontoereikende aanbod zijn er in China meer senioren die het heft in eigen handen nemen en een vorm van onderlinge zorg organiseren. In een dorp bij Wuhan, in de provincie Hubei, hebben dertig gepensioneerden een aantal oude huizen gerenoveerd, om samen van het buitenleven te genieten. En ook de seniorenvilla van Zhu Ronglin en zijn vrouw blijkt een gat in de markt: nog bijna wekelijks melden zich nieuwe kandidaten.

Geschikte medebewoners

Chinese media vragen zich af of de bejaardengroepen voor meer ouderen een oplossing kunnen bieden, maar dat lijkt niet realistisch. Je moet niet alleen een geschikte woning vinden, maar ook geschikte medebewoners. Aanvankelijk woonden in de villa twee echtparen die erg op hun centen letten, wat regelmatig tot discussies leidde. “Als huisbaas moet je er veel moeite in steken”, zegt Wang Guifen. “Ik doe het met plezier, behalve als er conflicten zijn. Dat geeft te veel zorgen.”

Sinds die eerste akkefietjes zijn Zhu Ronglin en Wang Guifen selectiever geworden. Ze willen geen rokers en geen mensen met katten en hebben ook een echtpaar uit Noord-China geweigerd, want die hebben andere eetgewoontes. Ook kandidaten met zware gezondheidsproblemen komen er niet in. “Uiteindelijk is dit meer de fase voorafgaand aan het bejaardentehuis”, zegt Zhu Ronglin, die zelf best frêle oogt. “Als we niet meer voor onszelf kunnen zorgen, dan moeten we alsnog weg.”

Lees ook:

Ouderen in China dromen van een tropisch eiland

Op het Chinese tropische eiland strijken elke winter meer gepensioneerden neer. De huizenmarkt is booming.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden